Khi nơi tìm sự đồng cảm dần trở nên độc hại
Tham gia các hội, nhóm trên mạng để kết nối với những người cùng sở thích, cùng hoàn cảnh hay đơn giản là tìm một nơi có thể thoải mái chia sẻ câu chuyện của mình đã trở thành điều quen thuộc với nhiều bạn trẻ.
Với Anh Quân ở Mỹ Đình, Hà Nội, một group từng là nơi em cảm thấy dễ nói ra những chuyện khó chia sẻ ngoài đời bởi “mọi người khá giống mình” và dường như hiểu những gì mình đang trải qua. Tuy nhiên, sau một thời gian, Quân nhận thấy trong nhóm xuất hiện ngày càng nhiều những lời lẽ quá khích. Từ chỗ thấy khó chịu, em dần quen với những nội dung đó, thậm chí có lúc còn hùa theo.
Minh Hoàng, 20 tuổi, cũng từng nghĩ rằng chỉ đọc mà không bình luận thì sẽ không bị ảnh hưởng. Nhưng việc thường xuyên tiếp xúc với những câu chuyện đầy giận dữ, những lời quy chụp khiến Hoàng dần nhìn mọi việc theo hướng tiêu cực hơn. Sau khi giảm thời gian vào group và theo dõi những nội dung khác, Hoàng nhận thấy tâm trạng của mình nhẹ nhàng hơn.
Theo Thạc sĩ Ngô Thị Sáng, chuyên ngành Tâm lý học Giáo dục, hiện công tác tại Tổ chức Giáo dục sức khỏe Wellbeing, nhu cầu được kết nối, đồng cảm và thuộc về một cộng đồng là điều rất tự nhiên. Ở tuổi thanh thiếu niên, nhu cầu này càng mạnh khi các bạn đang tìm câu trả lời cho những câu hỏi như “Tôi là ai?”, “Tôi thuộc về đâu?” hay “Có ai thực sự hiểu mình không?”.
Vì vậy, một cộng đồng cùng sở thích, cùng trải nghiệm và khiến mình cảm thấy không bị phán xét rất dễ tạo sức hút. Đặc biệt, với những bạn đang gặp khó khăn hoặc tổn thương ngoài đời, cảm giác “được thấu hiểu” càng dễ khiến các bạn gắn bó với một môi trường dù môi trường đó không thực sự lành mạnh.
Dấu hiệu nào cho thấy một group đang “không ổn”?
Theo chuyên gia, thay vì chỉ nhìn xem group đang nói về nội dung gì, hãy quan sát xem group đó đang khiến các thành viên suy nghĩ và hành xử như thế nào.
Một số dấu hiệu cần lưu ý là group liên tục chia mọi người thành “chúng ta” và “người bên ngoài”, cho rằng chỉ người trong nhóm mới thực sự hiểu nhau; những lời xúc phạm, thù ghét hay bạo lực dần được coi là bình thường; nội dung từ chia sẻ cảm xúc chuyển sang cổ xúy trả đũa hoặc làm tổn thương người khác, thậm chí chính mình.
Một dấu hiệu khác là áp lực phải đồng thuận với số đông. Nếu một người đưa ra ý kiến khác biệt nhưng ngay lập tức bị công kích, chế giễu, tẩy chay hoặc buộc phải “chọn phe”, đó là tín hiệu không tốt.
Các bạn trẻ cũng có thể tự nhìn lại mình: sau một thời gian tham gia group, mình có bình tĩnh, cởi mở và hiểu người khác hơn không? Hay mình ngày càng tức giận, cực đoan, nghi ngờ mọi người và chỉ tin những người trong nhóm? Nếu nghiêng về phía thứ hai, đó là lúc nên chủ động lùi lại.
Với suy nghĩ “em chỉ xem thôi, có làm theo đâu”, chuyên gia cho rằng việc tiếp xúc lặp đi lặp lại với nội dung tiêu cực vẫn có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và cách nhìn nhận thế giới.
Ban đầu, một lời nói bạo lực có thể khiến chúng ta sốc. Nhưng nếu ngày nào cũng nhìn thấy, phản ứng ấy có thể giảm dần và những điều bất thường dễ trở thành quen thuộc. Thạc sĩ Ngô Thị Sáng ví điều này giống như “khói thuốc thụ động”: mình không trực tiếp tạo ra nội dung nhưng vẫn có thể bị ảnh hưởng khi ở lâu trong một môi trường đầy giận dữ, kích động và tiêu cực.
Tuy vậy, chuyên gia cũng lưu ý không nên vội quy kết. Nội dung trên mạng chỉ là một trong nhiều yếu tố tác động đến một người. Điều quan trọng là quan sát xem những gì mình xem mỗi ngày đang làm thay đổi cảm xúc, suy nghĩ và cách nhìn người khác như thế nào.
Làm sao để chủ động bước ra?
Nếu nhận ra một group không còn lành mạnh, bước đầu tiên có thể là giảm mức độ tiếp xúc như tắt thông báo, ẩn nội dung hoặc chủ động tạo khoảng thời gian không vào group.
Nếu trong đó có những người bạn mình thực sự trân trọng, có thể duy trì liên hệ bằng cách nhắn tin riêng hoặc kết nối ở một không gian khác. Như vậy, rời group không đồng nghĩa với mất hết bạn bè.
Bên cạnh đó, cần tìm những kết nối mới để lấp khoảng trống, chẳng hạn một câu lạc bộ, môn thể thao, nhóm học tập hoặc một cộng đồng trực tuyến lành mạnh hơn. Nếu rời group nhưng lại cảm thấy cô đơn và không có nơi nào khác để kết nối, một người rất dễ quay trở lại.
Nếu người bị cuốn vào nội dung tiêu cực là bạn của mình, chuyên gia khuyên không nên bắt đầu bằng việc phán xét group. Thay vì nói “group đó độc hại lắm, đừng vào nữa”, có thể chia sẻ sự quan tâm: “Dạo này tớ thấy cậu có vẻ khác trước, hay tức giận hơn. Có chuyện gì không? Tớ sẵn sàng lắng nghe”.
Điều quan trọng là lắng nghe trước khi đưa lời khuyên, bởi phía sau việc một người tìm đến những nội dung tiêu cực có thể là nhu cầu được lắng nghe, công nhận hoặc giải tỏa cảm xúc.
Tuy nhiên, nếu người bạn đó nói cụ thể về ý định làm tổn thương bản thân hoặc người khác, có kế hoạch, đe dọa một người cụ thể hoặc có những thay đổi nghiêm trọng khiến chúng ta lo ngại về khả năng kiểm soát hành vi, thì không nên tự mình xử lý hay giữ bí mật. Khi đó cần tìm đến bố mẹ, thầy cô, chuyên viên tâm lý học đường hoặc một người lớn đáng tin cậy để hỗ trợ.
Một cộng đồng lành mạnh nên giúp chúng ta kết nối và trở nên tốt hơn, chứ không khiến mình ngày càng giận dữ, khép kín hay cực đoan. Vì vậy, đôi khi cách đơn giản nhất để đánh giá một hội nhóm chính là nhìn lại xem mình đã thay đổi như thế nào kể từ khi tham gia.
