Từ ngày 1/7, quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn, ghế an toàn cho trẻ em trên ô tô sẽ chính thức có hiệu lực thi hành. Quy định mới được đánh giá là bước tiến lớn nhằm bảo vệ trẻ em khi tham gia giao thông bằng ô tô. Nhiều nghiên cứu quốc tế cho thấy việc sử dụng ghế an toàn đúng cách có thể giảm tới 70% nguy cơ tử vong ở trẻ sơ sinh và hơn 50% nguy cơ tử vong ở trẻ nhỏ khi xảy ra va chạm.
Người dân đã và đang chuẩn bị tâm thế cho việc áp dụng quy định. Tuy nhiên, giữa ma trận các loại ghế trên thị trường như hiện nay khiến không ít phụ huynh rơi vào tâm trạng phân vân không biết lựa chọn loại nào cho đúng. Nhiều người "nhắm mắt đưa chân” mua theo quảng cáo hoặc niềm tin vào người bán.
Tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM, Đà nẵng, số lượt tìm kiếm và mua ghế trẻ em trên các trang mạng và diễn đàn đã tăng mạnh trong vài tháng gần đây. Các sàn thương mại điện tử ghi nhận hàng nghìn sản phẩm được chào bán với mức giá dao động từ vài trăm nghìn đồng đến hơn chục triệu đồng.
Thực tế điều khiến nhiều phụ huynh băn khoăn hơn cả lại không phải là giá thành mà là câu hỏi: Loại nào thực sự an toàn? Giá thì có thể lựa chọn theo tình hình kinh tế của gia đình, nhưng nhiều người không biết loại mình lựa chọn có đúng tiêu chuẩn theo quy định hay không, có phù hợp với quy chuẩn của Việt Nam không?
Khi thời điểm áp dụng quy định đã cận kề, tâm lý lo lắng của các bậc phụ huynh là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, bên cạnh nỗi băn khoăn về tiêu chuẩn hay nguy cơ bị xử phạt, thì điều mà những người làm cha, làm mẹ quan tâm hơn cả vẫn là làm thế nào để đảm bảo an toàn tối đa cho con em mình.
Hàng trăm mẫu ghế, “vàng thau lẫn lộn” nhưng không ai kiểm định
Dạo một vòng quanh các sàn thương mại điện tử như Shopee, Lazada, TikTok Shop, các trang web của các cửa hàng mẹ và bé, người tiêu dùng có thể bị choáng ngợp bởi ma trận giá cả, "vàng thau lẫn lộn" của mặt hàng ghế ô tô cho trẻ em từ phân khúc bình dân cho đến cao cấp.
Ở phân khúc giá rẻ có thể chỉ từ 500.000 đồng, thậm chí là chưa tới 200.000 đồng là người mua đã có thể sở hữu một chiếc "ghế" hoặc "đai" an toàn không rõ nguồn gốc xuất xứ hoặc gắn mác "hàng nội địa Trung Quốc".
Thiết bị an toàn ở phân khúc cao cấp sẽ có giá từ 5 - 15 triệu đồng đến từ các thương hiệu châu Âu, Nhật Bản (như Joie, Combi, Chicco...) được các cửa hàng đăng thông tin quảng cáo đạt chuẩn ECE R44/04 hoặc ECE R129 (i-Size); UN R129 (i-Size); FMVSS 213 của Mỹ; AS/NZS của Australia; ECE R44/04 của châu Âu;
Sau một hồi khảo giá, nếu nghe đến tiêu chuẩn châu Âu thường phụ huynh sẽ đều cảm thấy an tâm. Tuy nhiên, phần lớn người tiêu dùng lại không có khả năng xác minh các giấy chứng nhận này là thật hay giả. Liệu có phải hàng sản xuất không rõ nguồn gốc nhưng lại được gắn vào tem mác hàng đạt quy chuẩn EU.
Đáng chú ý, Việt Nam hiện chưa có quy chuẩn kỹ thuật quốc gia riêng đối với ghế trẻ em trên ô tô. Hay nói cách khách là Sự thiếu vắng một "bộ lọc" từ cơ quan chức năng, các phòng kiệm nghiệm chuyên trách đánh giá, cấp chứng nhận trước khi đưa ra thị trường, dẫn đến những hành vi tiêu dùng mang tính may rủi và đặt niềm tin theo cảm tính
Điều đó đồng nghĩa với việc phần lớn sản phẩm đang được bán dựa trên công bố của nhà sản xuất hoặc nhà nhập khẩu. Nhiều người cho biết đã tìm hiểu sản phẩm từ nhiều tháng trước nhưng đến nay vẫn chưa quyết định mua vì lo ngại "mua nhầm" ghế không đạt tiêu chuẩn.
Người tiêu dùng lạc giữa “ma trận” của ghế an toàn trẻ em
Lần đầu đi mua ghế cho cô con gái 5 tuổi, chị Nguyễn Thu Hồng (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội) cho biết, đã mất gần một tuần tìm hiểu nhưng vẫn không biết nên chọn sản phẩm nào.
“Cùng là ghế cho trẻ từ 9 - 36kg nhưng có loại giá chưa đến 1 triệu đồng, có loại hơn 8 triệu đồng. Người bán thì đều nói sản họ đạt chuẩn quốc tế dù giá thành khác nhau rõ rệt, nên tôi không biết căn cứ vào đâu để lựa chọn"- chị Hồng chia sẻ.
Anh Trần Minh Tuấn ở Duy Tân (Hà Nội) cũng rơi vào trạng thái tương tự như chị Hồng. Anh Tuấn cho biết: "Xem trên mạng thấy hàng chục thương hiệu nên tôi không biết nên lựa chọn thế nào. Có ghế ghi đạt chuẩn ECE, có loại ghi i-Size nhưng khi hỏi giấy tờ chứng minh thì cửa hàng chỉ gửi hình ảnh tem gắn trên sản phẩm mà cũng không có bất cứ giấy chứng nhận của đơn vị hay cơ quan chức năng nào. Cuối cùng thì tôi chọn theo cảm tính và tham khảo bằng đánh giá của người mua trước”.
Cũng theo chị Hồng: “Hiện người dân gần như phải tin hoàn toàn vào thông tin của người bán hàng và nhà cung cấp. Nếu sản phẩm gắn tem đạt chuẩn châu Âu và mua với giá cao thì cũng rất khó xác minh thật giả nếu không có cơ quan độc lập kiểm tra, xác mình".
Anh Phạm Công (38 tuổi ở Mễ Trì, Hà Nội), một tài xế chạy xe công nghệ chia sẻ: "Tôi lên mạng tìm mua ghế an toàn cho trẻ mà thấy có rất nhiều loại. Có những mẫu ghế giống hệt nhau nhưng shop này bán 500.000 đồng, shop kia bán 1,2 triệu đồng, đều quảng cáo là hàng Việt Nam xuất khẩu. Hỏi giấy chứng nhận chất lượng hay tem kiểm định của Việt Nam thì shop nào cũng lắc đầu bảo 'mặt hàng này do là hàng xuất dư nên bị cắt tem mác. Do chỉ là trang bị để phục vụ dịch vụ đưa đón khách nên cuối cùng tôi đành nhắm mắt mua một chiếc với giá 500.000 để tiết kiệm chi phí".
Không ít phụ huynh thừa nhận việc mua ghế hiện nay giống như đánh một "canh bạc", bởi họ không đủ kiến thức cũng như chuyên môn để đánh giá chất lượng kết cấu, khả năng hấp thụ lực hay độ an toàn khi va chạm. Thôi thì có còn hơn không, có người thì chọn mua chiếc ghế có giá vài trăm nghìn để “chống chế”. Nhưng cũng có nhiều phụ huynh sẵn sàng chi cả chục triệu đồng để mua ghế cho con và xác định chỉ dựa vào thông tin từ người bán. Còn đúng quy chuẩn hay không thì ngay cả người bán cũng chưa dám khẳng định, cũng chỉ biết dựa vào thông tin từ nhà cung ứng.
Một số chuyên gia cảnh báo, những sản phẩm thiết bị an toàn bán trôi nổi trên thị trường hiện nay có thể không trải qua thử nghiệm va chạm hoặc sử dụng vật liệu kém chất lượng. Trong trường hợp xảy ra tai nạn, ghế không đạt tiêu chuẩn không những không bảo vệ được trẻ mà còn có thể trở thành nguy cơ gây chấn thương nghiêm trọng hơn.
Điều các bậc phụ huynh hay người tiêu dùng băn khoăn là hoàn toàn dễ hiểu khi hiện nay chưa có cơ chế hậu kiểm, chứng nhận sản phẩm cụ thể để có thể nhận biết đâu là sản phẩm đạt tiêu chuẩn thực sự. Do vậy, việc ban hành quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em là cần thiết. Chính sách phát huy hiệu quả cần đi kèm hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế kiểm định rõ ràng, chứ không phải chỉ là những lý thuyết, quy định nằm trên giấy, ban hành xong lại "bỏ ngỏ".
