Từ ngày 1/7, Hà Nội chính thức triển khai giai đoạn đầu của Đề án vùng phát thải thấp tại địa bàn phường Hoàn Kiếm. Đây được xem là bước đi đầu tiên trong chiến lược giảm ô nhiễm không khí, kiểm soát phương tiện phát thải cao và từng bước chuyển đổi sang hệ thống giao thông xanh tại khu vực trung tâm thành phố.
Theo kế hoạch, giai đoạn thí điểm được thực hiện từ ngày 1/7 đến hết năm nay tại hai khu vực có mật độ dân cư, du lịch và thương mại dịch vụ được liệt kê vào danh sách cao nhất của Thủ đô, đồng thời cũng chịu áp lực lớn về môi trường, không khí
Khu vực 1: Nằm bên trong đường bao phố đi bộ và chợ đêm Hoàn Kiếm, được giới hạn bởi các tuyến phố Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân và Lý Thái Tổ.
Khu vực 2: Là khu vực vùng bên trong đường bao gồm các tuyến Tràng Thi, Phùng Hưng, Hàng Đậu, Trần Nhật Duật, Trần Quang Khải, Tràng Tiền và Hàng Khay, trở vào bên trong khu phố cổ Hà Nội.
Xe máy chưa bị cấm nhưng dần hạn chế
Trong giai đoạn đầu, Hà Nội chưa áp dụng lệnh cấm lưu thông đối với đa số người dân sử dụng xe máy. Tuy nhiên, thành phố cũng sẽ từng bước hạn chế các phương tiện có mức phát thải cao.
Theo lộ trình đã được đưa ra, Hà Nội khuyến khích hạn chế lưu thông đối với xe mô tô sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất hoặc nhập khẩu trước năm 2016 khi đi vào vùng phát thải thấp.
Song song với đó, người dân được khuyến khích chuyển sang sử dụng phương tiện đáp ứng quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên, xe điện, xe đạp hoặc các phương tiện giao thông công cộng.
Đối với nhóm xe mô tô, xe gắn máy chạy xăng tham gia hoạt động kinh doanh vận tải thông qua các nền tảng công nghệ, thành phố cũng khuyến khích hạn chế hoạt động trong khu vực phát thải thấp từ ngày 1/7 đến hết năm nay theo lộ trình.
Sang năm 2027, bước vào giai đoạn 2 của lộ trình, các nhóm phương tiện này sẽ không còn được phép hoạt động trong vùng phát thải thấp nếu vẫn sử dụng nhiên liệu hóa. Các doanh nghiệp cung cấp nền tảng kết nối vận tải sẽ có trách nhiệm điều hướng phương tiện phù hợp thông qua hệ thống quản lý và điều hành.
Đến giai đoạn 3, năm 2028, các phương tiện không đáp ứng quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên sẽ không được phép lưu thông trong vùng phát thải thấp.
Một nội dung đáng chú ý khác là từ năm 2027, Hà Nội dự kiến triển khai chương trình đo kiểm khí thải xe máy theo lộ trình của Chính phủ, đồng thời thực hiện các chính sách hỗ trợ người dân chuyển đổi sang phương tiện thân thiện với môi trường tại Nghị quyết của HĐND thành phố.
Tiêu chuẩn áp dụng (theo năm sản xuất):
Xe sản xuất trước 2008: Áp dụng khí thải Mức 1 (mức thấp nhất). Tuy nhiên, đến 2028 loại xe này buộc phải sửa chữa, bảo dưỡng để đạt Mức 2 mới được lưu thông.
Xe sản xuất từ 2008 – 2016: Áp dụng Mức 2.
Xe sản xuất từ 2017 – 30/6/2026: Áp dụng Mức 3.
Xe sản xuất từ 1/7/2026 trở đi: Áp dụng Mức 4.
Từ ngày 1/7, Hà Nội chưa áp dụng lệnh cấm đối với ô tô cá nhân vào khu vực vùng phát thải thấp để người dân có thêm thời gian và kế hoạch chuẩn bị cho phương án thực hiện sau này.
Người dân vẫn có thể sử dụng ô tô để di chuyển bình thường trong các khu vực trung tâm. Tuy nhiên, thành phố cũng dần hướng tới việc khuyến khích người dân sử dụng xe điện, xe hybrid và các dòng xe đáp ứng tiêu chuẩn khí thải cao hơn.
Theo đó, từ năm 2027, nhiều nhóm phương tiện gồm ô tô dưới 16 chỗ, xe đưa đón học sinh, xe đưa đón nhân viên và xe bán tải sẽ phải đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4 trở lên nếu muốn hoạt động trong vùng phát thải thấp.
Điều này đồng nghĩa với việc các mẫu xe đời cũ có tiêu chuẩn khí thải thấp có thể sẽ bị hạn chế hơn khi lưu thông vào khu vực trung tâm trong những năm tới.
Vùng phát thải thấp sẽ được mở rộng ra toàn bộ khu vực Vành đai 1 theo lộ trình.
Theo kế hoạch và lộ trình của thành phố, phạm vi vùng phát thải thấp sẽ không dừng lại ở Hoàn Kiếm mà dần mở rộng ra.
Từ năm 2027, mô hình này dự kiến được mở rộng sang địa bàn phường Cửa Nam. Giai đoạn 2028-2029, vùng phát thải thấp sẽ được triển khai trên toàn bộ khu vực bên trong Vành đai 1, bao gồm nhiều phường trung tâm như Hoàn Kiếm, Ba Đình, Giảng Võ, Ngọc Hà, Hai Bà Trưng, Ô Chợ Dừa, Tây Hồ và Văn Miếu - Quốc Tử Giám.
Người dân ủng hộ nhưng vẫn còn nhiều vấn đề e ngại
Là người thường xuyên phải đưa con đi học bằng xe máy từ Long Biên sang khu vực Hoàn Kiếm, chị Nguyễn Thị Thu cho rằng, việc kiểm soát khí thải là cần thiết trong bối cảnh ô nhiễm không khí ngày càng nghiêm trọng. Nhưng vấn đề chuyển đổi phương tiện lại là điều nhiều người suy nghĩ, lo lắng.
"Những ngày không khí môi trường bị ô nhiễm nặng, đặc biệt là mùa hè, khi đi qua khu vực trung tâm cảm rất rất ngột ngạt, khó chịu. Khí thải động cơ kèm theo cái nóng của mùa hè khiến việc thở thôi cũng thấy mệt mỏi. Nếu chính sách giúp giảm khói bụi và ô nhiễm thì tôi hoàn toàn ủng hộ. Tuy nhiên, UBND thành phố cũng cần có chính sách hỗ trợ người dân trong việc chuyển đổi xe, nhất là những gia đình thu nhập thấp hoặc trung bình" - chị Thu chia sẻ.
Anh Phạm Văn Cẩn là tài xế xe ôm công nghệ tại Hà Nội cho biết, bản thân anh hoàn toàn đồng tình với chủ trương phát triển giao thông đô thị xanh nhưng vẫn lo ngại về chi phí chuyển đổi phương tiện.
"Cả nhà tôi phải lên Hà Nội thuê nhà và làm việc chạy xe ôm để kiếm kế sinh nhai, có mỗi chiếc xe máy xăng cũng cũ rồi để chạy grap. Giờ nếu mua một chiếc xe máy điện mới có giá vài chục triệu đồng cũng quá sức với thu nhập. Với những người chạy xe công nghệ như chúng tôi, đây là khoản đầu tư không nhỏ. Nếu có chính sách hỗ trợ vay vốn hoặc trợ giá thì sẽ dễ thực hiện hơn" - anh Cẩn chia sẻ.
Ở góc độ khác, nhiều người dân kỳ vọng việc triển khai vùng phát thải thấp sẽ đi kèm với sự phát triển của hệ thống giao thông cũng như trang mạng lưới các trạm sạc công cộng tại khu trung tâm để thuận tiện hơn cho việc thực hiện kế hoạch chuyển đổi .
Anh Trần Nhật Quang, nhân viên văn phòng kiến nghị: "Tôi nghĩ muốn người dân bỏ xe cá nhân thì xe buýt, xe công cộng cần phải thực sự thuận tiện và phát huy được tối đa công năng sử dụng. Nếu chỉ hạn chế phương tiện mà chưa có giải pháp thay thế tương ứng và đồng bộ thì sẽ gây khó khăn cho việc đi lại và gây ra rào cản cho việc thực hiện chuyển đổi. Khi thấy thuận tiện và đáp ứng được yêu cầu thì người dân luôn sẵn lòng ủng hộ chủ trương".
Việc triển khai vùng phát thải thấp tại Hoàn Kiếm từ ngày 1/7 chưa tạo ra những thay đổi lớn đối với hoạt động đi lại của người dân trong ngắn hạn. Tuy nhiên, đây được xem là bước khởi đầu quan trọng cho lộ trình kiểm soát khí thải và tạo tiền đề mở rộng phạm vi cho các năm tới đây.
Sau này, các tiêu chuẩn khí thải có thể sẽ ngày càng được siết chặt hơn, việc chuyển đổi sang các phương tiện thân thiện với môi trường không còn là xu hướng mà dần trở thành yêu cầu bắt buộc đối với các phương tiện tham gia giao thông trong nội đô thành phố Hà Nội.
