Theo Cơ quan Khảo sát Địa chất Mỹ (USGS), số người tử vong có thể còn tăng mạnh trong những ngày tới, thậm chí lên tới hàng chục nghìn người, trong khi tổng thiệt hại kinh tế có thể lên tới 10-100 tỷ USD. Cơ quan này cũng cảnh báo gần như chắc chắn sẽ xuất hiện các dư chấn, trong đó có khoảng 30% khả năng xảy ra dư chấn mạnh trên 6 độ.
Hệ thống đánh giá rủi ro tự động của USGS cũng phát đi cảnh báo về nguy cơ sạt lở đất và hiện tượng hóa lỏng nền đất - hiện tượng khiến nền đất mất khả năng chịu lực, có thể làm các công trình xây dựng bị lún hoặc chìm xuống, tương tự những gì từng xảy ra trong các trận động đất lớn ở Nhật Bản.
Nằm trên ranh giới hai mảng kiến tạo
Venezuela là một trong những quốc gia có nguy cơ động đất cao do nằm trên ranh giới giữa mảng kiến tạo Caribe và mảng Nam Mỹ. Hai mảng này dịch chuyển gần như ngược chiều nhau, tạo ra áp lực lớn trong lớp vỏ Trái Đất, làm tăng nguy cơ động đất.
Hai trận động đất lần này xảy ra dọc theo đứt gãy Boconó - một trong những đứt gãy hoạt động mạnh và nguy hiểm nhất tại Venezuela. Theo Quỹ Nghiên cứu Địa chấn Venezuela, khoảng 80% dân số nước này đang sinh sống tại các khu vực có nguy cơ động đất cao. Rủi ro càng gia tăng khi mật độ dân cư và tốc độ phát triển hạ tầng ngày càng lớn.
Trận động đất đầu tiên có độ lớn 7,2, xảy ra ở độ sâu khoảng 20 km. Chỉ 39 giây sau, trận động đất thứ hai với độ lớn 7,5 xảy ra ở độ sâu khoảng 10 km. Cả hai đều có tâm chấn nằm về phía đông nam thị trấn Yumare, thuộc khu vực tây bắc Venezuela.
Khu vực từng nhiều lần hứng chịu động đất lớn
Miền bắc Venezuela từ lâu đã ghi nhận nhiều trận động đất có sức tàn phá lớn. Tuy nhiên, trong phạm vi bán kính khoảng 250 km quanh khu vực xảy ra trận động đất kép hôm 24/6, chỉ có 7 trận động đất mạnh từ 6 độ trở lên được ghi nhận trong hơn một thế kỷ qua.
Gần đây nhất, vào tháng 9/2025, khu vực này từng xảy ra một chuỗi động đất gồm hai trận liên tiếp có độ lớn 6,2 và 6,3, khiến ít nhất một người thiệt mạng, hơn 110 người bị thương và gây hư hại nghiêm trọng cho nhiều công trình tại các bang Zulia và Lara.
Trước đó, trận động đất mạnh 6,4 độ xảy ra gần Morón vào tháng 9/2009 làm 18 người bị thương và gây hư hại nhiều tòa nhà. Một trận động đất mạnh 6 độ năm 1989 gây thiệt hại nhẹ tại khu vực Valencia, trong khi trận động đất 6,1 độ năm 1975 cũng từng làm rung chuyển miền tây Venezuela.
Thảm họa động đất nghiêm trọng nhất trong lịch sử hiện đại của khu vực là trận động đất Caracas xảy ra vào tháng 7/1967, có độ lớn 6,6. Với tâm chấn cách khu vực hiện nay khoảng 130 km về phía đông, trận động đất này khiến khoảng 240 người thiệt mạng, hàng trăm người bị thương và làm sập nhiều tòa nhà cao tầng.
Tính từ năm 1900 đến nay, khu vực phía bắc Venezuela và vùng ven biển nước này đã ghi nhận 5 trận động đất có độ lớn từ 7 trở lên.
Vì sao động đất kép đặc biệt nguy hiểm?
Ông Miguel Ángel Rodríguez Pascua, Giám đốc Khoa Rủi ro Địa chất thuộc Viện Địa chất và Khai thác mỏ Tây Ban Nha (IGME-CSIC), nhận định: "Không chỉ giải phóng năng lượng rất lớn, cả hai trận động đất còn xảy ra ở độ sâu nông, đặc biệt là trận thứ hai, nên sức tàn phá càng nghiêm trọng".
Theo ông, hoạt động kiến tạo tại Venezuela chịu chi phối bởi ranh giới giữa mảng Caribe và mảng Nam Mỹ - nơi hình thành một vành đai địa chấn rộng khoảng 100 km, tập trung phần lớn các trận động đất của quốc gia này.
Trong khi đó, nhà địa chất Raúl Pérez thuộc IGME-CSIC cho rằng kiểu động đất kép như lần này rất hiếm gặp và có khả năng gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng.
"Hai trận động đất xảy ra quá gần nhau nên người dân gần như chỉ cảm nhận được một cơn rung lắc kéo dài. Thông thường, khi hai trận động đất liên tiếp xảy ra, tâm chấn thường cách nhau hàng trăm km, giúp phân tán mức độ thiệt hại. Nhưng lần này, các rung chấn gần như chồng lên nhau tại cùng một khu vực", ông Raúl Pérez nói.
Theo ông Pérez, hai trận động đất còn xảy ra ngay tại điểm giao giữa hai đứt gãy San Sebastián và Boconó - nơi có tốc độ trượt kiến tạo lớn và khả năng tích tụ năng lượng rất cao.
"Điểm giao này hầu như không ghi nhận hoạt động đáng kể kể từ năm 1900. Điều đó đồng nghĩa khu vực đã tích tụ năng lượng kiến tạo suốt hơn một thế kỷ trước khi được giải phóng gần như đồng thời trong hai trận động đất liên tiếp", ông Pérez nhận định.
Động đất kép không phải là hiện tượng phổ biến, song cũng không hiếm gặp trong địa chất. Khi xảy ra, chúng thường gây thiệt hại nghiêm trọng do nhiều trận động đất lớn liên tiếp tác động lên cùng một khu vực trong thời gian ngắn.
Một ví dụ điển hình là thảm họa động đất tại Thổ Nhĩ Kỳ và Syria năm 2023. Trận động đất đầu tiên có độ lớn 7,8 xảy ra rạng sáng 6/2, khoảng 9 tiếng sau tiếp tục xảy ra trận động đất thứ hai có độ lớn 7,6, khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng.
Nhà địa chấn học Süleyman Nalbant, tác giả chính của một nghiên cứu công bố gần đây về chuỗi động đất, cho biết năng lượng kiến tạo đã tích tụ suốt hơn hai thế kỷ dọc theo đứt gãy gây ra trận động đất đầu tiên. Khi đứt gãy này bị phá vỡ, lượng năng lượng được giải phóng đã nhanh chóng tác động đến một đứt gãy lân cận, kích hoạt trận động đất thứ hai.
"Chuỗi sự kiện này là một quá trình rất phức tạp, được chi phối bởi sự kết hợp giữa năng lượng tích tụ trong thời gian dài và sự lan truyền năng lượng gần như tức thời sau trận động đất đầu tiên", ông Nalbant nhận định.
