Giá xăng đã giảm sâu nhưng giá hàng hóa chưa chuyển động tương xứng, vậy điều gì mới thực sự kéo mặt bằng giá xuống và giúp người tiêu dùng hưởng lợi?
Người tiêu dùng là lực ép lớn nhất
Theo ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director và Sáng lập Horeca Business School, nếu nhìn từ góc độ vận hành doanh nghiệp F&B, hiện tượng giá hàng hóa chưa giảm tương ứng với giá xăng là phản ứng khá bình thường của thị trường, nhưng cũng phản ánh một “độ ì” nhất định trong cơ chế hình thành giá.
Khi giá xăng tăng, doanh nghiệp có thêm một yếu tố dễ nhìn thấy để giải thích cho việc điều chỉnh giá bán. Ở chiều ngược lại, khi giá xăng giảm, việc điều chỉnh giá bán lại không thể diễn ra nhanh như cách giá nhiên liệu được cập nhật sau mỗi kỳ điều hành.
Theo ông Thanh, khác với bảng giá xăng có thể thay đổi sau mỗi lần điều chỉnh của cơ quan quản lý, một quán ăn muốn giảm giá phải thay đổi cả hệ thống vận hành, từ cập nhật phần mềm bán hàng (POS), in lại menu, điều chỉnh giá trên các nền tảng giao đồ ăn, xây dựng lại chương trình khuyến mãi đến tính toán tác động đối với thương hiệu và tâm lý khách hàng.
“Menu của một nhà hàng không thể thay đổi liên tục như bảng giá xăng. Mỗi lần điều chỉnh đều phát sinh chi phí và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Vì thế, giá bán trong ngành F&B luôn có độ trễ nhất định”, ông phân tích.
Tuy nhiên, theo ông Thanh, yếu tố vận hành mới chỉ là một phần của câu chuyện. Một nguyên nhân quan trọng khác nằm ở quy luật cạnh tranh của thị trường.
Khi khách hàng đã chấp nhận mặt bằng giá mới, doanh nghiệp thường không có động lực tự giảm giá nếu sức mua vẫn ổn định và các đối thủ xung quanh cũng giữ nguyên mức giá.
Theo ông, nhiều người cho rằng doanh nghiệp đang “giữ lại” phần lợi ích từ việc giá xăng giảm. Tuy nhiên, nhìn dưới góc độ vận hành, doanh nghiệp cũng đang phải đối mặt với không ít áp lực chi phí khác chưa hề giảm, thậm chí có những khoản còn tiếp tục tăng.
Đáng chú ý, ông Thanh cho biết nhiều mô hình F&B hiện vẫn trong quá trình từng bước đưa đầy đủ các nghĩa vụ về thuế, bảo hiểm xã hội và các chi phí tuân thủ vào giá thành. Đây đều là những khoản chi phí dài hạn, khó có khả năng giảm trong ngắn hạn.
Điều đó cho thấy, giá xăng giảm là một tín hiệu tích cực nhưng chưa đủ để ngay lập tức kéo giá bán lẻ đi xuống. Để phần chi phí tiết giảm thực sự đến được tay người tiêu dùng, cần nhiều hơn sự thay đổi của một yếu tố đầu vào, đó là sự dịch chuyển của cả chuỗi cung ứng và đặc biệt là áp lực cạnh tranh trên thị trường.
Trả lời câu hỏi, điều gì sẽ buộc doanh nghiệp phải giảm giá, ông Đỗ Duy Thanh cho rằng điều đó không nằm ở những lời kêu gọi hay tranh luận trên mạng xã hội, mà nằm ở chính hành vi của người tiêu dùng.
“Trong một thị trường cạnh tranh, doanh nghiệp chỉ điều chỉnh giá xuống khi họ bắt đầu mất khách, mất tần suất mua hoặc mất thị phần. Nếu khách hàng vẫn chấp nhận mức giá hiện tại, doanh thu chưa giảm đáng kể và các đối thủ cũng giữ nguyên giá, rất ít doanh nghiệp tự nguyện giảm giá bán”, ông Thanh phân tích.
Ông Thanh cho rằng, áp lực lớn nhất đối với doanh nghiệp không phải là việc bị chỉ trích “giữ giá”, mà là khi người tiêu dùng bắt đầu thay đổi thói quen chi tiêu. Họ có thể ăn ngoài ít hơn, chuyển sang những quán có giá mềm hơn, lựa chọn các suất ăn tiết kiệm hoặc cân nhắc kỹ hơn trước khi quyết định chi tiền.
Đó cũng là quy luật cạnh tranh của thị trường. Khi sức mua suy giảm hoặc khách hàng có thêm nhiều lựa chọn, doanh nghiệp sẽ buộc phải điều chỉnh để giữ chân khách.
Ông Đỗ Duy Thanh, Giám đốc Công ty Tư vấn FnB Director và Sáng lập Horeca Business School
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thái Bình, chuyên gia ngành F&B, cho rằng “người kéo giá xuống” không phải một cá nhân hay mệnh lệnh hành chính, mà là tổng hợp của nhiều yếu tố, trong đó cạnh tranh thị trường giữ vai trò quan trọng nhất.
Theo ông Bình, nếu trong cùng khu vực xuất hiện một quán phở có thể tối ưu chi phí, vẫn đảm bảo chất lượng nhưng bán với giá 45.000 đồng thay vì 50.000 đồng, các quán khác sẽ buộc phải đưa ra phản ứng.
“Họ có ba lựa chọn: giảm giá, tăng giá trị cho khách hàng hoặc chấp nhận mất khách. Đó là quy luật của cạnh tranh”, ông Bình phân tích.
Tuy nhiên, ông cũng lưu ý rằng việc giảm giá chỉ thực sự bền vững khi doanh nghiệp giảm được chi phí vận hành.
Muốn làm được điều đó, các quán ăn phải kiểm soát tốt giá vốn, định lượng nguyên liệu, hạn chế thất thoát, tối ưu nhân sự, quản lý tồn kho và nâng cao năng suất. Nếu vận hành thiếu hiệu quả, việc giảm giá chỉ khiến lợi nhuận bị bào mòn nhanh hơn.
Giá chỉ giảm khi cả chuỗi cùng chuyển động
Ở góc độ kinh tế, chuyên gia Huỳnh Thị Mỹ Nương cho rằng kỳ vọng giá hàng hóa giảm ngay sau khi giá xăng đi xuống rất khó xảy ra.
Giá xăng dầu tác động đến nhiều mắt xích trong chuỗi hình thành giá của một tô phở hay một suất ăn, từ chi phí vận chuyển nguyên liệu, giá thực phẩm, nhiên liệu nấu nướng đến chi phí giao hàng.
“Muốn người tiêu dùng thực sự được hưởng lợi, sự giảm chi phí phải diễn ra đồng bộ trên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nhà cung cấp nguyên liệu, đơn vị vận chuyển, nhà phân phối cho đến người bán cuối cùng”, bà phân tích.
Về lâu dài, theo chuyên gia, bài toán của các hộ kinh doanh không chỉ là giảm giá bán mà còn phải nâng cao hiệu quả quản trị, tối ưu chi phí, kiểm soát chất lượng sản phẩm, xây dựng thương hiệu và tăng khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường.
Ở góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bà Phan Thị Việt Thu, nguyên Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng TP.HCM, cho rằng xăng tăng thì giá tăng rất nhanh, xăng giảm thì giá vẫn đứng yên là câu chuyện đã tồn tại nhiều năm.
Theo bà, trong cơ chế thị trường hiện nay, Nhà nước không áp giá đối với phần lớn hàng hóa mà để doanh nghiệp và người tiêu dùng tự thỏa thuận theo cung - cầu.
Vai trò của cơ quan quản lý là tạo môi trường cạnh tranh minh bạch, theo dõi diễn biến giá, mở rộng các chương trình bình ổn đối với những mặt hàng thiết yếu và giảm các chi phí của toàn hệ thống.
Bà Thu cho rằng người tiêu dùng vẫn là chủ thể quyết định thị trường. Khi một sản phẩm có giá vượt quá giá trị mà khách hàng sẵn sàng chi trả, quy luật cung - cầu sẽ tạo sức ép buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh để tồn tại. Đó cũng là cơ chế bền vững nhất để mặt bằng giá từng bước quay về mức hợp lý hơn.
Theo các chuyên gia, trong bối cảnh hiện nay, khó xảy ra việc tất cả hàng quán đồng loạt giảm giá ngay sau khi giá xăng giảm. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa người tiêu dùng sẽ không được hưởng lợi từ việc chi phí đầu vào hạ nhiệt.
Ông Đỗ Duy Thanh cho rằng doanh nghiệp có nhiều cách để chuyển phần chi phí tiết giảm đến khách hàng mà không nhất thiết phải giảm toàn bộ bảng giá.
Theo ông, nếu doanh nghiệp tối ưu được vận hành, giảm thất thoát, kiểm soát tốt giá vốn, họ có thể tạo ra những giá trị mới như các combo tiết kiệm, phần ăn linh hoạt, chương trình ưu đãi theo khung giờ thấp điểm hoặc giữ nguyên giá nhưng nâng chất lượng món ăn và dịch vụ.
“Khách hàng không chỉ quan tâm một tô phở rẻ hơn 2.000 đồng hay một ly cà phê giảm 3.000 đồng. Điều họ quan tâm hơn là số tiền mình bỏ ra có mang lại giá trị xứng đáng hay không”, ông Thanh nhận định.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Thái Bình cho rằng nếu giá nhiên liệu tiếp tục duy trì ở mức thấp trong thời gian đủ dài, thị trường hoàn toàn có thể xuất hiện nhiều hình thức cạnh tranh mới thay vì chỉ giảm giá trực tiếp.
Theo ông, người tiêu dùng có thể được hưởng lợi thông qua những suất ăn có khẩu phần hợp lý hơn, nhiều lựa chọn giá phổ thông hơn, các chương trình khuyến mãi hoặc dịch vụ tốt hơn trong khi giá bán được giữ nguyên.
Đây cũng là xu hướng mà nhiều thương hiệu F&B trên thế giới áp dụng khi chi phí đầu vào biến động. Thay vì liên tục thay đổi bảng giá, doanh nghiệp tập trung gia tăng giá trị cảm nhận để giữ chân khách hàng và tạo lợi thế cạnh tranh.
Theo các chuyên gia, mặt bằng giá chỉ có thể giảm một cách bền vững khi bốn yếu tố cùng chuyển động: Chi phí đầu vào thực sự giảm và được truyền dẫn qua chuỗi cung ứng; doanh nghiệp nâng cao hiệu quả vận hành để tạo dư địa giảm giá; cạnh tranh thị trường đủ mạnh để buộc các đơn vị phải chia sẻ lợi ích với khách hàng; đồng thời chính sách của Nhà nước tiếp tục hướng đến việc giảm chi phí hệ thống, tăng tính minh bạch và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.
Giá xăng có thể giảm chỉ sau một kỳ điều hành, nhưng để tô phở, ly cà phê hay nhiều hàng hóa thiết yếu thực sự rẻ hơn, cần nhiều hơn một quyết định điều chỉnh giá nhiên liệu.
Điều cần thiết là sự vận động đồng bộ của cả chuỗi cung ứng và môi trường cạnh tranh đủ mạnh để mỗi đồng chi phí tiết giảm không dừng lại ở bất kỳ mắt xích nào, mà cuối cùng được phản ánh vào giá trị mà người tiêu dùng nhận được.
Tại họp báo Chính phủ thường kỳ ngày 4/7, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng nếu giá xăng dầu tăng khiến giá hàng hóa tăng thì khi giá xăng dầu đã giảm, các mặt hàng cũng cần được điều chỉnh theo mặt bằng chi phí mới.
Bộ Công Thương đã chỉ đạo lực lượng quản lý thị trường trên cả nước rà soát các hành vi vi phạm về pháp luật giá như niêm yết giá, bán không đúng giá niêm yết, găm hàng hoặc giữ giá bất hợp lý; đồng thời yêu cầu doanh nghiệp rà soát cơ cấu chi phí, chủ động điều chỉnh giá khi các yếu tố đầu vào giảm, không lợi dụng biến động thị trường để tăng hoặc neo giá không hợp lý.
Bộ Công Thương cũng đang phối hợp với các bộ, ngành triển khai các giải pháp nhằm thúc đẩy quá trình truyền dẫn chi phí, đưa mặt bằng giá hàng hóa điều chỉnh theo xu hướng giảm của giá xăng dầu trong thời gian tới.
