Đề xuất làn vượt riêng trên cao tốc đã tiệm cận thông lệ quốc tế
Cục Cảnh sát giao thông (CSGT), Bộ Công an đề xuất làn vượt riêng trên cao tốc vì qua công tác tuần tra, kiểm soát trên các tuyến cao tốc có từ hai làn xe trở lên, lực lượng chức năng ghi nhận tình trạng một số phương tiện, đặc biệt là xe tải và xe khách, di chuyển với tốc độ thấp nhưng vẫn bám làn sát dải phân cách giữa trong thời gian dài.
Hành vi này không chỉ cản trở các phương tiện phía sau mà còn làm giảm năng lực khai thác của tuyến đường, phát sinh ùn ứ cục bộ và tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tai nạn giao thông.
Trên cơ sở đó, Cục CSGT đã phối hợp với Cục Đường bộ Việt Nam nghiên cứu phương án tổ chức làn sát dải phân cách giữa thành làn đường dành riêng cho việc vượt xe. Theo đề xuất, phương tiện chỉ được phép sử dụng làn này để vượt. Sau khi vượt an toàn, người điều khiển phải chuyển trở lại làn bên phải theo đúng quy định.
Trao đổi về đề xuất này, TS. Nguyễn Hữu Đức, chuyên gia giao thông, đánh giá đây là một chủ trương đúng và phù hợp với xu hướng tổ chức giao thông của nhiều quốc gia phát triển. Theo ông, mô hình "Keep right except to pass" (đi bên phải, chỉ chuyển sang làn trái khi vượt) đã được áp dụng phổ biến tại Mỹ, nhiều nước châu Âu và Australia, giúp phân định rõ chức năng từng làn đường, hạn chế tình trạng phương tiện chạy chậm chiếm dụng làn vượt.
"Việc quy định làn sát dải phân cách giữa chỉ dành cho vượt xe sẽ góp phần khắc phục tình trạng xe chạy chậm bám làn trái, giảm các hành vi vượt bên phải trái quy định, đồng thời nâng cao năng lực thông hành của tuyến cao tốc", TS. Nguyễn Hữu Đức nhận định.
Theo chuyên gia, khi các phương tiện tuân thủ nguyên tắc "làn nào việc nấy", dòng xe sẽ lưu thông ổn định hơn, giảm xung đột giao thông và khai thác hiệu quả tốc độ thiết kế của tuyến đường.
Không thể chỉ dừng lại ở việc ban hành quy định
Tuy nhiên, TS. Nguyễn Hữu Đức cho rằng, để đề xuất đi vào cuộc sống, việc ban hành quy định mới là chưa đủ. Ông phân tích, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ đã quy định phương tiện có tốc độ thấp hơn phải đi về bên phải. Song trên thực tế, thói quen của một bộ phận tài xế, nhất là xe tải và xe khách, vẫn là chạy liên tục ở làn trái dù không có nhu cầu vượt.
"Thói quen này rất khó thay đổi trong thời gian ngắn. Nếu không có hệ thống camera giám sát, xử phạt nguội dày đặc hoặc lực lượng CSGT tuần tra thường xuyên thì mức độ tuân thủ sẽ không cao", TS. Nguyễn Hữu Đức cho hay.
Bên cạnh chế tài, chuyên gia cũng cho rằng cần bổ sung hệ thống biển báo, vạch sơn và hướng dẫn giao thông phù hợp để người điều khiển phương tiện dễ nhận biết và chấp hành.
Cần tính đến điều kiện hạ tầng
Một thách thức khác là điều kiện hạ tầng của hệ thống cao tốc hiện nay. Theo TS. Nguyễn Hữu Đức, nhiều tuyến cao tốc tại Việt Nam được đầu tư phân kỳ với quy mô chỉ hai làn xe mỗi chiều hoặc bốn làn xe toàn tuyến. Trong điều kiện lưu lượng phương tiện lớn, việc yêu cầu xe liên tục chuyển từ làn phải sang làn trái để vượt rồi quay trở lại có thể làm gia tăng nguy cơ va chạm bên hông nếu tổ chức giao thông không hợp lý.
Ngoài ra, khi phần lớn xe tải, xe khách và các phương tiện chạy ổn định được dồn sang các làn bên phải, nguy cơ quá tải tại các làn này cũng cần được tính toán kỹ, đặc biệt vào các dịp cao điểm, lễ, Tết.
Theo chuyên gia, việc giám sát hành vi "đi liên tục trên làn vượt" cũng đặt ra không ít khó khăn nếu thiếu hệ thống camera có khả năng theo dõi toàn bộ quá trình di chuyển của phương tiện.
Nên triển khai từng bước
Để bảo đảm tính khả thi, TS. Nguyễn Hữu Đức đề xuất trước mắt nên thí điểm mô hình làn vượt riêng trên các tuyến cao tốc có từ ba làn xe mỗi chiều trở lên và có hạ tầng đáp ứng yêu cầu tổ chức giao thông.
Cùng với đó, cần đồng bộ hóa hệ thống biển báo, vạch sơn, camera giám sát, xử phạt nguội và tăng cường tuyên truyền để hình thành văn hóa lưu thông trên cao tốc theo chuẩn quốc tế.
Theo chuyên gia, nếu được chuẩn bị đầy đủ về hạ tầng, pháp lý và công tác thực thi, việc tổ chức làn vượt riêng không chỉ góp phần giảm ùn tắc, hạn chế tai nạn mà còn nâng cao hiệu quả khai thác hệ thống cao tốc trong bối cảnh lưu lượng phương tiện ngày càng gia tăng.
