Đất nước đã trải qua 81 mùa thu độc lập, hơn 51 năm thống nhất, nhưng ở thành phố Đà Nẵng vẫn còn những cuộc hành quân chưa dừng lại, những cuộc hành quân khẩn trương, gian nan và chất chứa bao cảm xúc. Đó là hành trình đi tìm đồng đội, đưa các anh trở về với đất mẹ, với đồng chí, đồng đội. Đó là “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”.
Ngày 29/4, Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng ra quân “Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin”. Chiến dịch chia làm 2 "mặt trận", một "mặt trận" thực hiện thu thập mẫu ADN tại các phần mộ chưa có thông tin ở các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn thành phố; Một "mặt trận" lần theo những thông tin, manh mối do các cựu chiến binh, người dân cung cấp.
Suốt tháng 7, hang Đá Sập, còn gọi là hang Thương Nghiệp, được đặc biệt chú ý khi được xác định là một trong những địa điểm có nhiều liệt sĩ hy sinh tại Đà Nẵng. Nằm ven dãy núi Sơn Gà, thuộc thôn Lâm Tây, xã Hà Nha (huyện Đại Lộc, tỉnh Quảng Nam cũ), hang Đá Sập từng là địa bàn chiến lược, nơi tập kết, trú quân và trung chuyển của nhiều đơn vị chủ lực, trong đó có Trung đoàn Pháo binh 575 và đơn vị Thương Nghiệp K600.
Khoảng cuối tháng 4/1969, khu vực này bị máy bay và pháo binh địch đánh phá, khiến cửa hang sập, chôn vùi nhiều cán bộ, chiến sĩ. Qua xác minh, bước đầu có thông tin về 8 liệt sĩ hy sinh tại đây. Sau hơn nửa thế kỷ, lực lượng tìm kiếm phải nhiều lần khảo sát, đối chiếu lời kể của nhân chứng, cựu chiến binh với thực địa để xác định vị trí hang bị vùi lấp.
Mỗi mét vuông trong hang đều được đánh dấu, bóc tách thủ công và rà soát nhiều lần. Có vị trí mất hàng giờ để di chuyển những tảng đá lớn, tiếp cận khu vực nghi có hài cốt.
Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm, Phân đội trưởng Phân đội 3, Đội Tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ thuộc Bộ Chỉ huy Quân sự thành phố Đà Nẵng, cho biết, lực lượng tìm kiếm kiên trì lần theo từng manh mối, không bỏ sót bất kỳ dấu vết nào.
“Khu vực tìm kiếm là hang đá, địa hình hiểm trở, lực lượng tìm kiếm phải tiếp cận các vị trí nghi có hài cốt, sử dụng xà beng, cuốc, xẻng để bóc tách từng lớp đất đá. Khi phát hiện các di vật như quần áo, đồ dùng sinh hoạt, lực lượng tiếp tục tìm kiếm cẩn trọng và lần lượt phát hiện các phần hài cốt còn sót lại của các liệt sĩ. Các công đoạn phải được thực hiện hết sức tỉ mỉ, thận trọng”, Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm cho hay.
Không chỉ ở hang Đá Sập, những bước chân tìm kiếm đồng đội còn in dấu tại khu vực cầu Câu Lâu, hang Đá Mái và nhiều địa điểm từng là chiến trường ác liệt. Có nơi, manh mối bắt đầu từ lời kể của một nhân chứng; có nơi, lực lượng chức năng lần theo những trang tài liệu cũ hoặc những dấu tích còn lại trên thực địa. Trong quá trình tìm kiếm, có khi cán bộ, chiến sĩ phát hiện một bức ảnh đã bạc màu, một chiếc lược nằm bên hài cốt; có khi là chai thuốc, bông băng và những dụng cụ y tế được cho là của một đội phẫu giữa chiến trường. Những vật dụng nhỏ bé, im lặng qua hàng chục năm dưới lòng đất đang góp phần kể tiếp câu chuyện về những người từng sống, chiến đấu và nằm lại trên mảnh đất Quảng Nam - Đà Nẵng.
Thượng tá Lê Huy Từ, Phó trưởng Ban liên lạc Cựu chiến binh Trung đoàn Pháo binh 575, xúc động khi hài cốt liệt sĩ được tìm thấy và đưa về an táng, các thành viên ban liên lạc cũng như thân nhân liệt sĩ đều ai cũng mừng. Đó không chỉ là niềm an ủi đối với gia đình mà còn là sự động viên lớn lao đối với những đồng đội nhiều năm bền bỉ đi tìm nhau.
Thượng tá Lê Huy Từ bày tỏ: “Tôi nghĩ không có phép màu nào có thể đưa các liệt sĩ ra khỏi hang. Điều quan trọng là sự nỗ lực, quyết tâm và năng lực của cán bộ, chiến sĩ Đà Nẵng. Sau khi khảo sát, đánh giá địa hình, các anh đã khẩn trương triển khai công việc, thực sự chạy đua với thời gian. Chủ trương 500 ngày đêm chạy đua với thời gian để tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của Đảng, Nhà nước rất đúng đắn, hợp lòng dân. Đà Nẵng là một trong những địa phương tích cực, làm việc hiệu quả. Tôi rất phấn khởi”.
Mỗi nguồn tin do cựu chiến binh, nhân chứng lịch sử và người dân cung cấp đều được lực lượng chức năng tiếp nhận, phân loại, xác minh cẩn trọng. Từ những thông tin tưởng chừng rời rạc, những lời kể đã phai mờ theo thời gian, cán bộ làm công tác chính sách đã cẩn thận xây dựng phương án khảo sát, tìm kiếm cụ thể. Mỗi dấu tích còn lại trên chiến trường xưa đều được trân trọng, bởi đó có thể là cơ hội cuối cùng để tìm thấy một liệt sĩ, giúp một gia đình kết thúc hành trình đợi chờ.
Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng khẳng định, hiện nay các cán bộ chiến sĩ vẫn nỗ lực để thực hiện nhiệm vụ, dù chỉ một thông tin cũng là manh mối quý giá để đưa các bác, các chú, các anh về với gia đình, vì vậy mọi cán bộ chiến sĩ phải nỗ lực hết mình, bất kể ngày lễ hay cuối tuần.
“Các lực lượng trên các hướng tiếp tục tiếp nhận, xác minh thông tin do người dân cung cấp liên quan đến các vị trí nghi có hài cốt liệt sĩ. Hiện chúng tôi đang tập trung xác định các khu vực như Hiệp Đức và những địa bàn từng xảy ra giao tranh. Trên cơ sở thông tin thu thập được, lực lượng chức năng sẽ tiếp tục khảo sát, đánh giá, tổ chức hội thảo, đồng thời triển khai tìm kiếm, quy tập với quyết tâm cao nhất”.
Song song với tìm kiếm ngoài thực địa, một cuộc chạy đua thầm lặng cũng đang diễn ra tại các nghĩa trang liệt sĩ. Các lực lượng tổ chức mở mộ, lấy mẫu sinh phẩm, mã hóa, niêm phong và bàn giao phục vụ giám định ADN. Thông tin về phần mộ, sơ đồ nghĩa trang và dữ liệu liên quan được kiểm tra, số hóa, tạo cơ sở đối chiếu với mẫu ADN của thân nhân liệt sĩ.
Quá trình thực hiện được tổ chức trang nghiêm, thận trọng với sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quân sự, chính quyền địa phương, ngành y tế và đơn vị chuyên môn. Dù phải làm việc liên tục dưới thời tiết nắng nóng, hay mưa dầm, đội ngũ thực hiện nhiệm vụ vẫn tranh thủ từng ngày, từng giờ để bảo đảm tiến độ.
Đại tá Đinh Văn Hưng, Chính ủy Bộ CHQS thành phố Đà Nẵng cho biết, toàn thành phố có 144 nghĩa trang với gần 26.000 phần mộ cần được rà soát, xác định danh tính. Trước khối lượng công việc rất lớn, các lực lượng đang tập trung đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu trước ngày 15/9, đồng thời bảo đảm chặt chẽ, chính xác và đúng quy định.
