Nhu cầu hơn 444.000 tỷ đồng để mở rộng các tuyến cao tốc
Bộ Xây dựng vừa báo cáo Chính phủ kết quả rà soát phương án đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc được đầu tư theo quy mô phân kỳ. Báo cáo cũng đưa ra tính toán sơ bộ về nhu cầu vốn và đề xuất thứ tự ưu tiên đầu tư đối với các tuyến có vai trò kết nối, tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội.
Theo quy hoạch, mạng lưới đường bộ cao tốc quốc gia gồm 46 tuyến với tổng chiều dài 10.106km. Đến nay, cả nước đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật 3.345km, đang thi công 1.252km và chuẩn bị đầu tư khoảng 1.721km.
Nếu hoàn thành toàn bộ các dự án đang triển khai, đến năm 2030 cả nước sẽ có khoảng 5.762km đường bộ cao tốc được đưa vào khai thác, vượt mục tiêu đưa vào sử dụng trên 5.000km đường cao tốc theo định hướng đã đề ra.
Theo Bộ Xây dựng, hiện cả nước có khoảng 2.340km đường cao tốc được đầu tư theo quy mô phân kỳ. Trong đó, khoảng 1.675km đã đưa vào khai thác và thông xe kỹ thuật, gồm 170km cao tốc 2 làn xe và 1.505km cao tốc 4 làn xe hạn chế. Ngoài ra, 665km đang được thi công, gồm 88km cao tốc 2 làn xe và 577km cao tốc 4 làn xe hạn chế.
Đối với các tuyến cao tốc 2 làn xe, tổng chiều dài cần mở rộng khoảng 258km, với nhu cầu vốn ước tính 42.671 tỷ đồng. Hiện nguồn vốn từ ngân sách nhà nước và nhà đầu tư đã cân đối được khoảng 8.779 tỷ đồng, phần vốn ngân sách Trung ương cần bổ sung trong giai đoạn 2026-2030 vào khoảng 33.900 tỷ đồng.
Trong khi đó, việc mở rộng 2.082km cao tốc 4 làn xe hạn chế lên quy mô từ 4-8 làn xe theo quy hoạch cần khoảng 401.763 tỷ đồng.
Riêng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông dài 1.222km cần khoảng 199.364 tỷ đồng để mở rộng. Bộ Xây dựng cho biết đã báo cáo Chính phủ phương án ưu tiên mở rộng đoạn từ Hà Nội đến Thành phố Hồ Chí Minh, dài khoảng 1.144km.
Cơ quan này đang nghiên cứu hai phương án đầu tư gồm đầu tư công và đầu tư theo phương thức đối tác công - tư (PPP). Theo phân tích tài chính, phương án BOT có tính khả thi và giúp giảm áp lực ngân sách trong ngắn hạn.
Tuy nhiên, Bộ Xây dựng nhận định việc thu phí kinh doanh trên tuyến cao tốc dài hơn 1.000km, là trục giao thông quan trọng nhất cả nước, có thể làm gia tăng chi phí vận tải, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, tạo áp lực lên Quốc lộ 1 và các tuyến đường địa phương, đồng thời tác động đến mục tiêu giảm chi phí logistics vào năm 2030.
Vì vậy, Bộ Xây dựng dự kiến lựa chọn hình thức đầu tư công. Sau khi hoàn thành, tuyến đường sẽ được thu phí với mức phù hợp nhằm từng bước hoàn vốn cho ngân sách nhà nước. Đối với 860km cao tốc 4 làn xe hạn chế còn lại, tổng mức đầu tư sơ bộ để mở rộng hơn 202.000 tỷ đồng.
Trong đó, khoảng 547km thuộc các dự án đầu tư công như Tuyên Quang - Phú Thọ, Cao Lãnh - Lộ Tẻ - Rạch Sỏi, Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột, Mỹ An - Cao Lãnh - An Hữu, Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh, Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng cần khoảng 142.910 tỷ đồng để mở rộng.
Đối với 313km cao tốc đầu tư theo phương thức PPP, gồm Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội, Dầu Giây - Tân Phú - Bảo Lộc - Liên Khương và Hữu Nghị - Chi Lăng, nhu cầu vốn mở rộng ước khoảng 59.489 tỷ đồng.
Ưu tiên các tuyến có tính lan tỏa và nhu cầu vận tải lớn
Theo Bộ Xây dựng, trong bối cảnh nhu cầu đầu tư rất lớn nhưng nguồn lực còn hạn chế, việc mở rộng các tuyến cao tốc phân kỳ không làm gia tăng tổng chiều dài mạng lưới cao tốc quốc gia. Vì vậy, cần sắp xếp thứ tự ưu tiên để xây dựng lộ trình đầu tư phù hợp.
Theo đó, việc lựa chọn các tuyến ưu tiên sẽ dựa trên nhiều tiêu chí như bảo đảm đồng bộ quy mô cao tốc, phù hợp quy chuẩn kỹ thuật và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ; các tuyến nằm trên hành lang kinh tế, vùng động lực, cực tăng trưởng; các tuyến có lưu lượng phương tiện tăng nhanh, dự báo sớm vượt năng lực thông hành hoặc kết nối với trung tâm kinh tế, cảng biển, khu kinh tế.
Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng ưu tiên các dự án có điều kiện triển khai thuận lợi như đã giải phóng mặt bằng theo quy hoạch, đang thi công và có thể điều chỉnh thiết kế để tận dụng nhân lực, máy móc, vật liệu; đồng thời ưu tiên các tuyến có khả năng huy động nguồn vốn ngoài ngân sách hoặc được địa phương chủ động bố trí thêm vốn.
Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ ưu tiên mở rộng các tuyến cao tốc 2 làn xe lên quy mô hoàn chỉnh nhằm nâng cao năng lực khai thác, bảo đảm an toàn giao thông và đáp ứng nhu cầu vận chuyển hàng hóa, hành khách.
Đối với các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng đề xuất trước mắt nghiên cứu mở rộng các dự án có chi phí bổ sung thấp, đang trong quá trình đầu tư và thuận lợi điều chỉnh thiết kế như Dầu Giây - Tân Phú, Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương và cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Mỹ An - Cao Lãnh. Nhu cầu bổ sung vốn ngân sách Trung ương cho các dự án này khoảng 3.500 tỷ đồng.
Đối với tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Bộ Xây dựng kiến nghị ưu tiên mở rộng với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 154.000 tỷ đồng, trong đó nhu cầu vốn đầu tư công trung hạn khoảng 103.000 tỷ đồng. Trường hợp nguồn lực còn khó khăn, cơ quan này đề xuất ưu tiên mở rộng các đoạn thuộc giai đoạn 2017-2020, gồm Mai Sơn - Bãi Vọt và Nha Trang - Dầu Giây, với tổng chiều dài 534km và tổng mức đầu tư khoảng 64.000 tỷ đồng.
Các đoạn tuyến còn lại sẽ được xem xét triển khai trên cơ sở kết quả nghiên cứu từng dự án, ưu tiên các tuyến nằm trong vùng động lực, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế quan trọng như Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội và Vành đai 3 Thành phố Hồ Chí Minh khi huy động được nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước.
