Trong căn phòng mổ sáng đèn của bệnh viện, một bệnh nhân ung thư đang trải qua ca đại phẫu kéo dài nhiều giờ. Thay vì đứng sát bàn mổ như hình dung quen thuộc về người bác sĩ ngoại khoa, PGS.TS.BS Phạm Văn Bình ngồi trước hệ thống điều khiển robot, mắt dõi theo màn hình 3D độ phân giải cao hiển thị từng lớp giải phẫu được phóng đại nhiều lần.
Những cánh tay robot chuyển động nhịp nhàng bên cạnh bàn mổ. Mỗi thao tác đều chính xác đến từng milimet. Phía sau sự chính xác ấy không phải là quyết định của máy móc, mà là hàng tuần nghiên cứu bệnh án, phân tích hình ảnh học, hội chẩn đa chuyên khoa và xây dựng chiến lược điều trị cá thể hóa cho người bệnh.
Đó là cách vị Giám đốc Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City, kiêm Giám đốc Trung tâm phẫu thuật Robot Vinmec cùng cộng sự tiếp cận những ca ung thư phức tạp nhất trong kỷ nguyên ngoại khoa công nghệ cao.
Bắt đầu từ bản đồ phẫu thuật của riêng từng người bệnh
Trước mỗi ca mổ robot, công việc của PGS.TS.BS Phạm Văn Bình không bắt đầu trong phòng phẫu thuật. Ông dành nhiều thời gian nghiên cứu hồ sơ bệnh án, đọc từng lát cắt CT, MRI, PET/CT, đánh giá giai đoạn bệnh và các yếu tố nguy cơ. Với sự hỗ trợ của công nghệ dựng hình 3D, khối u cùng hệ thống mạch máu, thần kinh và các cơ quan lân cận được tái hiện thành một “bản đồ phẫu thuật” riêng cho từng bệnh nhân.
“Muốn phẫu thuật tốt phải chẩn đoán đúng. Mổ chỉ là phương pháp tiếp cận. Điều quan trọng nhất vẫn là hiểu bản chất bệnh, xác định đúng chiến lược điều trị và lựa chọn thời điểm can thiệp phù hợp”, ông chia sẻ.
Theo vị chuyên gia ngoại khoa ung thư, điều trị ung thư hiện đại không còn là câu chuyện của riêng phẫu thuật. Một bệnh nhân có thể cần hóa trị, xạ trị, điều trị đích, miễn dịch hoặc phối hợp nhiều phương pháp khác nhau. Vì vậy, phẫu thuật viên phải nhìn được toàn bộ hành trình điều trị thay vì chỉ tập trung vào cuộc mổ.
Chính tư duy đó giúp nhiều ca bệnh được lựa chọn phương án tối ưu nhất, thay vì mặc định đưa người bệnh vào phòng mổ.
Khi robot chỉ là “đôi tay nối dài” của bác sĩ
Lịch sử ngoại khoa thế giới trải qua nhiều cuộc cách mạng lớn, từ gây mê, vô khuẩn đến phẫu thuật nội soi. Theo PGS.TS.BS Phạm Văn Bình, phẫu thuật robot là bước tiến tiếp theo, mở ra khả năng tiếp cận những vùng giải phẫu sâu và phức tạp mà trước đây rất khó thực hiện.
Hệ thống robot mang lại hình ảnh 3D sắc nét, độ phóng đại cao cùng những cánh tay có khả năng xoay chuyển linh hoạt hơn cổ tay người. Công nghệ khử rung giúp thao tác chính xác hơn trong những không gian giải phẫu chật hẹp.
Nhờ đó, bác sĩ có thể lấy bỏ tối đa tổ chức ung thư nhưng vẫn bảo tồn tối đa mô lành, hạn chế chảy máu, giảm đau sau mổ và giúp người bệnh hồi phục nhanh hơn.
Tuy nhiên, ông nhiều lần nhấn mạnh rằng robot không phải là nhân vật chính. “Robot không đưa ra quyết định. Robot không biết khi nào nên tiếp tục hay dừng cuộc mổ. Robot không thể đánh giá những tình huống bất ngờ xuất hiện trong phẫu thuật. Tất cả những điều đó vẫn thuộc về bác sĩ”, ông nói.
Trong nhiều giờ ngồi bên bàn điều khiển, vị phẫu thuật viên liên tục quan sát, đánh giá, điều chỉnh chiến lược và đưa ra những quyết định quan trọng. Công nghệ chỉ giúp chuyển tải chính xác hơn các ý tưởng phẫu thuật được hình thành từ kiến thức, kinh nghiệm và tư duy điều trị.
Theo ông, nguy hiểm nhất với một phẫu thuật viên trẻ không phải thiếu công nghệ mà là quá tự tin vào công nghệ. “Càng có phương tiện hiện đại càng phải khiêm tốn. Nếu quên mất những nguyên tắc nền tảng của ngoại khoa, robot có thể trở thành con dao hai lưỡi”, ông nhận định.
Làm chủ nhiều nền tảng robot để chọn giải pháp tốt nhất
Những năm gần đây, Hệ thống Y tế Vinmec đầu tư mạnh mẽ vào hệ sinh thái phẫu thuật robot với nhiều nền tảng công nghệ hiện đại hàng đầu thế giới.
Theo PGS.TS.BS Phạm Văn Bình, giá trị lớn nhất không nằm ở việc sở hữu robot nào, mà ở khả năng lựa chọn công nghệ phù hợp với từng bệnh lý và từng người bệnh. Mỗi hệ thống robot có những ưu thế riêng. Có nền tảng phù hợp với phẫu thuật tiêu hóa, có hệ thống phát huy hiệu quả trong tiết niệu, phụ khoa hoặc các phẫu thuật vùng sâu, phức tạp.
Việc làm chủ đồng thời nhiều công nghệ giúp đội ngũ bác sĩ có thêm lựa chọn để xây dựng chiến lược điều trị tối ưu thay vì phụ thuộc vào một giải pháp duy nhất. “Người bệnh không cần biết chúng ta dùng robot gì. Điều họ quan tâm là kết quả điều trị có tốt không, có an toàn không và chất lượng cuộc sống sau điều trị như thế nào”, ông nói.
Với ông, mục tiêu cuối cùng của ngoại khoa ung thư không chỉ là loại bỏ khối u mà còn phải giúp bệnh nhân sống tốt hơn sau điều trị, từ khả năng vận động, ăn uống, sinh hoạt đến yếu tố thẩm mỹ và tâm lý.
Bên cạnh vai trò của một phẫu thuật viên, PGS.TS.BS Phạm Văn Bình còn dành nhiều tâm huyết cho đào tạo. Ông cho rằng kỹ năng điều khiển robot có thể học trong vài tháng hoặc vài năm, nhưng để trở thành một bác sĩ ngoại khoa giỏi cần cả quá trình tích lũy kiến thức bệnh học, giải phẫu và tư duy điều trị.
Trong các chương trình đào tạo, ông luôn nhấn mạnh rằng robot chỉ là công cụ. Nền tảng quan trọng nhất vẫn là hiểu bệnh, hiểu người bệnh và hiểu những nguyên tắc cốt lõi của ngoại khoa.
Dưới sự dẫn dắt của ông, đơn vị này đang từng bước xây dựng mô hình đào tạo bài bản với sự tham gia của các chuyên gia quốc tế, các chương trình chuyển giao kỹ thuật, đào tạo thực hành và nghiên cứu đa trung tâm.
Mục tiêu không chỉ là đào tạo những người biết mổ robot mà là xây dựng một thế hệ bác sĩ có khả năng làm chủ công nghệ, đồng thời giữ được sự cẩn trọng và trách nhiệm của người thầy thuốc.
Đưa y học chính xác đến gần hơn với người Việt
Việt Nam hiện ghi nhận hơn 180.000 ca ung thư mới mỗi năm. Theo PGS.TS.BS Phạm Văn Bình, đây là gánh nặng lớn đòi hỏi sự tham gia của cả hệ thống y tế, không phân biệt công hay tư. Ông tin rằng Việt Nam đang sở hữu nhiều điều kiện để trở thành điểm đến điều trị chất lượng cao trong khu vực.
Không chỉ làm chủ nhiều kỹ thuật ngoại khoa phức tạp, các trung tâm lớn còn tiếp cận ngày càng nhanh với những thành tựu của y học chính xác, điều trị đích, miễn dịch và công nghệ robot.
Bên cạnh chất lượng chuyên môn, thời gian chờ đợi ngắn và chi phí hợp lý hơn nhiều quốc gia phát triển cũng là lợi thế đáng kể. “Chúng ta cần làm thật, nói thật và chứng minh bằng kết quả thật. Khi người bệnh nhìn thấy chất lượng điều trị, họ sẽ có niềm tin vào y tế Việt Nam”, ông chia sẻ.
Từ những ca đại phẫu ung thư được hỗ trợ bởi robot đến công tác đào tạo thế hệ kế cận, PGS.TS.BS Phạm Văn Bình đang theo đuổi một mục tiêu lớn hơn một cuộc mổ thành công. Đó là xây dựng một hệ sinh thái y học hiện đại, nơi công nghệ tiên tiến nhất được đặt dưới sự dẫn dắt của trí tuệ, kinh nghiệm và lòng thấu cảm của người thầy thuốc. Bởi trong kỷ nguyên robot và trí tuệ nhân tạo, điều không thể thay thế vẫn là con người.
