Nhóm các nước công nghiệp phát triển (G7) ngày 2/10 nhất trí phối hợp giải phóng 100 triệu thùng dầu thông qua Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gây sức ép yêu cầu các đồng minh châu Âu sử dụng kho dự trữ khẩn cấp trong bối cảnh giá nhiên liệu tăng mạnh.
Pháp - nước đang giữ chức Chủ tịch luân phiên G7, công bố thỏa thuận sau cuộc họp trực tuyến giữa lãnh đạo các nước. Theo tuyên bố của G7, 100 triệu thùng sẽ được đưa ra thị trường trong vòng 4 tháng, trong đó có một đợt giải phóng “đáng kể” dầu diesel ngay trong 20 ngày đầu.
Tuy nhiên, một số thông tin quan trọng vẫn chưa được công bố. G7 chưa cho biết trong 100 triệu thùng có bao nhiêu là diesel, bao nhiêu là dầu thô hoặc các sản phẩm dầu mỏ khác. Tốc độ đưa nhiên liệu ra thị trường mỗi ngày cũng chưa được xác định. Đây chính là những yếu tố, theo các chuyên gia, sẽ quyết định mức độ tác động của kế hoạch đối với giá nhiên liệu.
Giải pháp “nóng” giúp hạ giá nhiên liệu
Thỏa thuận được đưa ra một ngày sau khi có thông tin, chính quyền Donald Trump gây sức ép với Đức và Pháp, yêu cầu hai nước sử dụng kho dự trữ diesel khẩn cấp, nếu không có thể phải đối mặt với các hạn chế đối với nguồn diesel xuất khẩu từ Mỹ.
Đối với Tổng thống Trump, quyết định của G7 diễn ra vào thời điểm Nhà Trắng chịu áp lực ngày càng lớn về giá năng lượng trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tháng 11.
Theo AAA, giá diesel trung bình trên toàn nước Mỹ ngày 2/10 ở mức 6,37 USD/gallon, chỉ thấp hơn mức kỷ lục 6,52 USD được ghi nhận ngày 22/9. Nguồn cung diesel toàn cầu bị thắt chặt trong những tháng gần đây bởi nhiều yếu tố, trong đó có gián đoạn hoạt động lọc dầu tại Nga và Trung Đông, hạn chế xuất khẩu của Nga cùng những căng thẳng địa chính trị.
Phản ứng ban đầu của thị trường cho thấy quyết định của G7 có thể giúp giảm giá nhiên liệu. Patrick De Haan, trưởng bộ phận phân tích dầu mỏ của GasBuddy, cho biết giá hợp đồng tương lai của dầu thô, xăng và diesel đã giảm sau thông báo.
Theo ông, quyết định này có thể giúp giá nhiên liệu giảm khoảng 10-20 cent/gallon, mặc dù tác động tại châu Âu có thể rõ rệt hơn tại Mỹ. Tom Kloza, cố vấn trưởng về năng lượng của Gulf Oil, cũng cho rằng thị trường đã bắt đầu phản ứng với kỳ vọng nguồn cung tăng thêm.
Theo ông Kloza, thị trường trước đó đã ở trạng thái mua quá mức và dễ xuất hiện hoạt động bán tháo. Điều này có thể khiến giá diesel và xăng giảm ở mức vừa phải trong khoảng 10 ngày tới. Nhưng câu hỏi quan trọng hơn là liệu xu hướng giảm có kéo dài hay không.
100 triệu thùng là không đủ
Không giống xăng chủ yếu phục vụ phương tiện cá nhân, diesel là nhiên liệu quan trọng đối với phần lớn hệ thống vận tải và hoạt động công nghiệp. Xe tải, tàu hỏa, máy móc xây dựng và thiết bị nông nghiệp đều phụ thuộc nhiều vào diesel. Vì vậy, khi giá loại nhiên liệu này tăng, chi phí có thể nhanh chóng lan truyền qua chuỗi cung ứng và cuối cùng được chuyển sang người tiêu dùng.
Diesel cũng có đặc tính gần với dầu sưởi, khiến nguồn cung loại nhiên liệu này càng trở nên quan trọng khi Bắc Mỹ và châu Âu bước vào mùa đông.
Tình trạng thiếu hụt hiện nay bắt nguồn từ nhiều yếu tố cùng lúc. Nga tiếp tục hạn chế xuất khẩu diesel, trong khi các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine khiến một số nhà máy lọc dầu của Nga gián đoạn hoạt động. Cùng lúc, cuộc chiến giữa Mỹ và Iran gây gián đoạn nguồn cung năng lượng Trung Đông và làm gia tăng lo ngại về các tuyến vận tải dầu mỏ.
Việc G7 quyết định mở kho xuất ra thị trường 100 triệu thùng là tin vui trong bối cảnh áp lực giá cả và nguồn cung đã kéo dài lâu. Nhưng các chuyên gia cảnh báo không nên đánh giá quá cao tác động của kế hoạch G7.
Chuyên gia Patrick De Haan cho rằng lượng nhiên liệu được giải phóng có thể giúp giảm bớt lo ngại về nguồn cung, nhưng một phần dự trữ thực chất là việc chuyển lượng hàng tồn kho hiện có ra thị trường chứ không tạo thêm năng lực sản xuất.
Ben Cahill, chuyên gia thuộc Trung tâm Năng lượng Toàn cầu của Hội đồng Đại Tây Dương lưu ý rằng, thông cáo của G7 không nói rõ tỷ lệ diesel trong tổng số 100 triệu thùng. “Tốc độ giải phóng, tức số thùng được đưa ra thị trường mỗi ngày trong những tuần tới, vẫn chưa rõ”, ông Cahill nói.
Theo ông, việc sử dụng kho dự trữ có thể giảm một phần sức ép nhưng không thể bù đắp hoàn toàn năng lực lọc dầu đã mất.
“Vấn đề cốt lõi là chúng ta đang cố giải quyết một vấn đề về dòng cung – do các nhà máy lọc dầu bị hư hại hoặc bị tách khỏi thị trường – bằng cách giải phóng kho dự trữ”, ông nhận định. Nga hiện vẫn cấm xuất khẩu diesel ít nhất đến ngày 31/10, trong khi các nhà máy lọc dầu chưa hoạt động bình thường và xung đột liên quan Iran vẫn tiếp tục gây sức ép lên nguồn cung dầu thô và nhiên liệu thành phẩm.
“Cây gậy thần” nằm trong tay Nga?
Các nhận định cho rằng quy mô giải phóng dự trữ hiện nay chưa đủ lớn để làm thay đổi căn bản thị trường. Nếu giả định một nửa trong số 100 triệu thùng được giải phóng là diesel, lượng cung bổ sung sẽ chỉ ở mức hơn 400.000 thùng/ngày.
Trong khi đó, nhu cầu diesel toàn cầu khoảng 30 triệu thùng/ngày, còn thị trường đã mất hàng triệu thùng công suất lọc dầu mỗi ngày do các cuộc tấn công vào nhà máy lọc dầu tại Nga, Vịnh Ba Tư và Biển Đỏ.
Theo chuyên gia Tom Kloza của Gulf Oil, diễn biến có ý nghĩa lớn hơn đối với thị trường sẽ là việc Nga nối lại xuất khẩu diesel. Nga từng xuất khẩu khoảng 800.000 thùng diesel/ngày, chủ yếu sang châu Âu và Brazil. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu đã giảm về 0 do nhiều nhà máy lọc dầu ngừng hoạt động.
“Cần theo dõi sát hoạt động lọc dầu của Nga. Đây là yếu tố then chốt đối với diễn biến giá trong phần còn lại của năm 2026”, ông Kloza nhận định.
“Liều thuốc giảm đau” cho khủng hoảng nguồn cung
Quyết định của G7 cũng tạo ra một rủi ro khác. Đó là việc mở kho dự trữ vào lúc này có thể là quá sớm. Nhu cầu diesel và dầu sưởi thường tăng mạnh khi mùa đông đến. Việc giải phóng một lượng lớn nhiên liệu ngay từ đầu tháng 10 có thể giúp giảm giá hiện nay nhưng đồng thời làm giảm lượng dự phòng khi nhu cầu sưởi ấm bước vào cao điểm.
“Thời điểm thực sự khó khăn đối với châu Âu và một phần đáng kể của Mỹ sẽ đến vào mùa đông, khi diesel – về cơ bản cùng loại phân tử với dầu sưởi – được sử dụng để sưởi ấm hàng triệu ngôi nhà”, ông Kloza nói.
Do đó, kế hoạch 100 triệu thùng của G7 có thể đóng vai trò như một “van giảm áp” cho thị trường hơn là giải pháp cho vấn đề nguồn cung về lâu dài. Trong ngắn hạn, việc bổ sung dầu từ kho dự trữ có thể làm dịu tâm lý thị trường, kéo giá hợp đồng tương lai xuống và giúp người tiêu dùng giảm một phần chi phí tại cây xăng.
Nhưng về dài hạn, diễn biến giá diesel vẫn phụ thuộc chủ yếu vào việc các nhà máy lọc dầu bị gián đoạn có thể hoạt động trở lại nhanh đến đâu, Nga có nối lại xuất khẩu hay không và các cuộc xung đột tại Trung Đông sẽ diễn biến như thế nào.
Nói cách khác, G7 đang trì hoãn kịch bản xấu cho thị trường năng lượng trước mùa đông, chờ đợi tình hình thay đổi trong tương lai. Nhưng nếu những kỳ vọng này không diễn ra, một chu kỳ khủng hoảng mới, khắc nghiệt hơn sẽ tới.
