Không còn khoảng cách giữa hiện trường và phòng thu, phát thanh hiện đại đang dùng bản lĩnh của những "nhịp đập âm thanh" để khắc họa những vết cắt sống động và đầy trách nhiệm về thân phận con người.
Khi sóng phát thanh chạm vào "vàng đen" và bùn lũ
Tại kỳ Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII – Quảng Ninh 2026, một trong những khoảnh khắc xúc động nhất đến từ tác phẩm hướng tới kỷ niệm 90 năm ngành Than của Đài Phát thanh và Truyền hình Quảng Ninh. Không chọn cách tiếp cận khô khan, ê-kíp đã mang đến những âm thanh chân thực, đời thường nhất của người thợ lò.
BTV Đinh Thị Phương Anh, Báo và Phát thanh Truyền hình Quảng Ninh chia sẻ rằng tác phẩm như một lời tri ân gửi đến các thế hệ thợ mỏ đã đóng góp cho vùng đất này, với những gia đình có tới ba thế hệ nối nghiệp cha ông. Dù thời lượng 30 phút trực tiếp có phần ngắn ngủi, nhưng những âm thanh từ lòng đất ấy đã tạo nên sự đồng cảm sâu sắc với thính giả.
Ngược lên rẻo cao, "vết cắt" đời sống lại hiện ra qua những dòng thác lũ khốc liệt. Nhà báo Thu Thủy (Báo và Đài PT&TH Thái Nguyên) mang đến câu chuyện về những bạn trẻ dấn thân vào dòng nước lũ cứu người trong cơn bão năm 2025. Những âm thanh hiện trường chân thực đã lan tỏa mạnh mẽ tinh thần tình nguyện vì cộng đồng.
Đồng quan điểm về việc phản ánh lát cắt cơ sở, nhà báo Nguyễn Thu Hòa (VOV2) đã đưa anh Mùa A Thi - một trong 10 Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu, người cứu 90 hộ dân trong lũ quét, đến trực tiếp trường quay. Qua đó, chương trình không chỉ kể chuyện anh hùng mà còn đi sâu vào những khó khăn thực tế của đội ngũ trưởng bản vùng sâu, vùng xa trong bối cảnh sáp nhập chính quyền thôn bản từ năm 2026, từ đó đề xuất các chính sách đãi ngộ hợp lý.
"Bản lĩnh" của người làm phát thanh trực tiếp: Khi thời gian tính bằng giây
Làm phát thanh trực tiếp chưa bao giờ là việc dễ dàng. BTV Nguyễn Thị Hường (Đài PT&TH TP Cần Thơ) thừa nhận sự hồi hộp khi thời gian được tính bằng giây và phải xử lý những tình huống thực tế phát sinh ngay trên sóng. Tuy nhiên, chính sự hồi hộp đó lại tạo nên sức hấp dẫn đặc trưng của nghề.
Với những đơn vị như Đài PT&TH TP.HCM (HTV), khái niệm "host" đã trở thành chuẩn mực chuyên nghiệp. BTV, MC Tô Khánh Tường cho biết một "host" hiện đại phải có khả năng quán xuyến toàn bộ từ mixer, kịch bản đến việc tương tác với fanpage và điện thoại cùng lúc. Áp lực còn đến từ việc ngồi trong studio mở, dưới sự quan sát trực tiếp của hội đồng giám khảo và đồng nghiệp.
Cuộc trò chuyện với những người giữ sóng
Phóng viên (PV): Thưa nhà báo Nguyễn Mạnh Thắng (VOV1), trong bối cảnh bộ máy mới vừa được kiện toàn, phát thanh đã biểu hiện như thế nào?
Nhà báo Nguyễn Mạnh Thắng (Ban Thời sự, Đài TNVN): Nhiệm vụ và trọng trách của người làm báo phát thanh VOV hiện nay nặng nề và vinh dự hơn nhiều. Chúng tôi luôn tìm cách đưa chủ trương của Đảng đến thính giả nhanh và hiệu quả nhất. Tại Liên hoan lần này, ê-kíp VOV1 chọn chủ đề về bộ máy mới và quản trị quốc gia, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số và các cột mốc 100 năm của Đảng vào năm 2030, 2045. Đây là chủ đề rất sát với sự quan tâm của người dân ngay sau khi Quốc hội phê chuẩn nhân sự mới.
PV: Phát thanh hiện đại không còn chỉ để nghe. Ông có thể nói rõ hơn về sự thay đổi này?
Nhà báo Nguyễn Mạnh Thắng (Ban Thời sự, Đài TNVN): Phát thanh hiện nay gắn chặt với công nghệ và sự thay đổi xã hội. Chúng tôi mang đến phần thi trực tiếp có cả phần hình, podcast, ứng dụng AI và trợ lý ảo để thính giả không chỉ được nghe mà còn được xem và tương tác. Đây là cách tiếp cận thính giả gần gũi nhất.
PV: Một vấn đề "cũ" nhưng vẫn là vết cắt nhức nhối là chuyện di dân ở Đồng bằng sông Cửu Long. Tại sao chị lại chọn đưa vấn đề này lên sóng trực tiếp?
BTV Nguyễn Thị Hường (Báo và Phát thanh Truyền hình TP Cần Thơ): Chúng tôi mạo hiểm chọn đề tài này vì dù vùng đất này trù phú nhưng vẫn không giữ được người dân ở lại. Di dân không chỉ là chuyện đi hay ở, mà là vấn đề kinh tế, xã hội và chính sách. Qua sóng trực tiếp, chúng tôi muốn tìm câu trả lời có hệ thống, đồng hành cùng người dân và chính quyền để nói lên tiếng nói chung của vùng.
PV: Còn với những người làm báo Công an Nhân dân, "vết cắt" đời sống nằm đâu?
BTV, PV Nguyễn Nhật Bình (Phát thanh Công an Nhân dân): Tác phẩm "Khi hào quang chệch hướng" của chúng tôi nói về những sai lầm trên mạng xã hội dẫn đến vòng lao lý, một vấn đề rất nóng với giới trẻ. Chúng tôi ưu tiên các đề tài mang hơi hướng thời đại, gần gũi để khẳng định vị thế và sức trẻ của Phát thanh CAND.
Chuyển đổi số là thử thách nhưng cũng là cơ hội để nâng cao nghiệp vụ. Theo BTV Đinh Thị Phương Anh (Đài Quảng Ninh), thách thức lớn nhất là làm sao để thính giả quay lại nghe đài giữa sự lấn át của mạng xã hội. Câu trả lời nằm ở sự đa năng: một phóng viên hiện nay phải biết viết báo, làm phát thanh, truyền hình, podcast và livestream hàng ngày.
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được các đài tận dụng triệt để. Đài TP.HCM đã đào tạo được 8 giọng AI từ chính giọng của các biên tập viên để đẩy tin bài lên web nhanh hơn. Cũng theo đó, BTV, MC Tô Khánh Tường (Đài PT&TH TP HCM) khẳng định: "AI chỉ là công cụ trợ lý chứ không thay thế con người; bản thân người làm báo phải luôn cập nhật kiến thức để sử dụng công nghệ một cách hiệu quả".
Nhà báo Công Vinh (Đài PT&TH TP HCM) tin rằng phát thanh có thế mạnh lớn nhất để thích ứng và tận dụng công nghệ số.
Trong khi đó, việc hợp nhất các cơ quan báo chí tại các địa phương đã tạo ra những ê-kíp "multi-radio", nơi những người làm báo in, báo hình và báo nói cùng truyền cảm hứng cho nhau để tạo ra các tác phẩm đa phương tiện chất lượng cao.
Kết lại, dù công nghệ có tiến xa đến đâu, yếu tố then chốt vẫn là nội dung gần gũi với đời sống hàng ngày. Như PGS.TS Nguyễn Ngọc Đào, Giảng viên cao cấp Học viện Hành chính Quốc gia nhận định, việc bố trí thời gian và nội dung hợp lý, phù hợp với từng đối tượng thính giả chính là chìa khóa để nâng cao hiệu quả thông tin tuyên truyền của phát thanh. Những "vệt âm thanh" từ lòng đất Quảng Ninh hay rẻo cao Điện Biên sẽ tiếp tục chảy trôi, mang theo niềm tin và hơi thở của một kỷ nguyên mới trên sóng phát thanh.
