Bước ngoặt từ tư duy “phát sóng” sang “nhu cầu”
Theo bà Justine Kelly, sự thay đổi lớn nhất về tư duy sản xuất khi chuyển từ phát thanh truyền thống sang podcast chính là việc chuyển từ tư duy “phát sóng theo lịch” sang “nội dung nghe theo nhu cầu”. Phát thanh truyền thống vốn gắn với khung giờ cố định và phục vụ đông đảo công chúng, nhưng podcast lại đi theo hướng hoàn toàn khác. Làm podcast phải bắt đầu từ việc xác định rõ đối tượng người nghe, cho phép người làm nội dung đi sâu vào những chủ đề ngách mà phát thanh truyền thống khó thực hiện, cả về thể loại lẫn nội dung, giúp người nghe có thể tiếp cận vào bất cứ lúc nào họ muốn.
Sự thay đổi này khiến người sản xuất không còn đặt câu hỏi chương trình phát vào khung giờ nào hay thời lượng bao nhiêu, mà thay vào đó là nội dung này dành cho ai và vì sao họ muốn nghe. Cách nghĩ này kéo theo sự thay đổi ở mọi khâu: từ giọng điệu, độ dài, cấu trúc, nhịp kể cho đến cách thức đánh giá hiệu quả của một tác phẩm âm thanh.
Thách thức về văn hóa làm nghề và nguồn lực
Bà Kelly thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn mà các đài phát thanh truyền thống gặp phải, đặc biệt là về mặt tư duy và văn hóa làm nghề. Khó khăn lớn nhất chính là việc phải từ bỏ những gì đã quen làm từ trước để phục vụ phát sóng truyền thống. Điều này đặc biệt khó với các cơ quan lâu năm khi họ cần chấp nhận thay đổi từ cách làm chương trình cho đến “chất giọng” đặc trưng của đài.
.jpg)
Bà Justine Kelly – Quản lý Nội dung Âm thanh và Chiến lược tại ABC International (Australia)
Thách thức lớn thứ hai là câu chuyện ngân sách. Để sản xuất podcast, các đơn vị cần có thêm nguồn lực tài chính hoặc phải tái phân bổ ngân sách hiện có, điều vốn rất khó khăn đối với bất kỳ tổ chức nào. Đồng thời, các đài cũng cần chấp nhận cắt giảm hoặc dừng một số nội dung phát thanh trước đây để dành nguồn lực cho cái mới. Tuy nhiên, bà đánh giá podcast giúp tăng cường đáng kể kết nối với người nghe vì đơn giản là chúng ta có mặt đúng nơi khán giả đang hiện diện, nhất là với người trẻ và những người quen dùng nền tảng số.
Sự thận trọng với AI và giá trị của giọng người thật
Nói về tác động của trí tuệ nhân tạo, chuyên gia từ ABC International chia sẻ đơn vị này có cách tiếp cận thận trọng và dè dặt khi sử dụng AI cho các nội dung hướng tới công chúng, chẳng hạn như việc tạo giọng nói. ABC không áp dụng điều này vì kỳ vọng của khán giả tại Australia là được nghe giọng người thật.
Tuy vậy, bà Kelly thừa nhận AI tạo ra thay đổi rất lớn trong quy trình sản xuất. Các công cụ hỗ trợ phiên âm và biên tập âm thanh giúp tiết kiệm rất nhiều thời gian, giúp đội ngũ sản xuất tập trung nhiều hơn vào phần sáng tạo nội dung. AI không thay thế được sự nhạy cảm nghề nghiệp, đạo đức hay khả năng kể chuyện, nhưng chúng giúp người làm báo có thêm thời gian để làm tốt những nội dung quan trọng.
Chia sẻ về quá trình "chuyển mình" của ABC, bà Kelly cho biết đây là một lộ trình dần dần diễn ra trong nhiều năm, bắt đầu từ hơn một thập kỷ trước. Ban đầu, các chương trình tự làm và đưa nội dung lên nền tảng podcast một cách riêng lẻ, chưa có sự thống nhất. Theo thời gian, mọi thứ được phối hợp tốt hơn, nhiều bộ phận cùng tham gia sản xuất podcast gốc và bắt đầu có cách làm chung về nội dung cũng như phân phối. Đến năm 2017, ABC ra mắt ứng dụng riêng để tập hợp toàn bộ nội dung từ phát thanh trực tiếp, podcast đến sách nói và đến nay đã có một chiến lược thống nhất trên toàn hệ thống.
Từ kinh nghiệm của ABC, bà cho rằng các đài quốc gia như VOV có thể học hỏi trước hết ở việc xây dựng một chiến lược chung cho toàn đơn vị. Khi đã có định hướng, cần mạnh dạn thử nghiệm nhiều thể loại, cách thể hiện khác nhau để xem điều gì phù hợp với khán giả trong nước. Tại ABC, những bước tiến lớn nhất đến từ việc chấp nhận rằng không phải lúc nào cũng làm đúng ngay từ đầu và sẵn sàng thử nhiều cách làm từ nội dung, giọng điệu cho đến người dẫn. Quan trọng hơn cả là phải bắt đầu từ nhu cầu của người nghe chứ không phải từ cách tổ chức nội bộ, đồng thời tạo điều kiện cho những người làm nội dung mới và những ý tưởng mới.
Kỳ vọng về sự hợp tác quốc tế và tầm nhìn của phát thanh Việt Nam
Với sự tham gia của 35 đại biểu từ các quốc gia như Australia, Hàn Quốc, Singapore và Hungary, bà Kelly tin rằng hội thảo này là dịp thuận lợi để hợp tác sản xuất chung, chia sẻ cách làm và trao đổi kỹ năng. Trong bối cảnh ngân sách hạn chế, việc chia sẻ ý tưởng và nguồn lực sẽ giúp tạo ra những sản phẩm chất lượng hơn, đưa các câu chuyện vượt ra ngoài phạm vi một quốc gia.
Đánh giá cao việc VOV tổ chức hội thảo quy mô quốc tế, bà Kelly cho rằng điều đó cho thấy sự quyết tâm và tầm nhìn rõ ràng. Việc quy tụ các chuyên gia quốc tế thể hiện tinh thần sẵn sàng học hỏi và chủ động phát triển, cho thấy VOV không chỉ tham gia vào âm thanh số mà đang hướng tới vai trò dẫn dắt trong khu vực.
Bà Kelly nhấn mạnh rủi ro lớn nhất chính là không thay đổi, không làm podcast. Bà khuyến khích các đơn vị hãy thử nghiệm từ quy mô nhỏ để xem thính giả thực sự quan tâm đến điều gì và chấp nhận rằng không phải dự án nào cũng cần mở rộng. Với chất lượng và tính sáng tạo của các tác phẩm dự thi năm nay đạt mức rất cao, bà Justine Kelly tin rằng một tương lai đầy hứa hẹn đang chờ đón podcast tại Việt Nam.
