Khi tài xế phó mặc sự an toàn cho công nghệ
Khi đang đi bộ cùng bạn dọc theo đường Upper Serangoon, Singapore, cô Sally Netting suýt chút nữa đã bị một chiếc ô tô tông phải ngay tại vạch sang đường dành cho người đi bộ.
Cô Netting cho biết, nữ tài xế chiếc xe đó vừa lái xe tiến gần đến vạch sang đường vừa nhắn tin điện thoại, dường như hoàn toàn phó mặc sự an toàn cho các công nghệ hỗ trợ lái mà không quan sát đường phía trước.
Khi chiếc xe dừng lại, cô Netting gõ cửa kính xe. Người phụ nữ lái xe tỏ ra vô cùng bàng hoàng và phân trần rằng mình không chú ý có người đang sang đường. Có vẻ như người này đã quá ỷ lại vào các tính năng công nghệ trên xe mà quên mất trách nhiệm quan sát của chính mình.
Cô Netting chia sẻ: "Tôi dành rất nhiều thời gian đi bộ và di chuyển bằng phương tiện công cộng, nên tôi tận mắt chứng kiến rất nhiều cảnh tượng này – các tài xế vừa cầm điện thoại nhắn tin, gọi điện, thậm chí là xem video. Điều đó thực sự đáng sợ. Tôi từng thấy những trường hợp tài xế vừa dùng điện thoại vừa chạy xe suốt quãng đường dài 3 - 4 km với tốc độ 80 km/h. Việc đó không chỉ diễn ra trong vài giây ngắn ngủi, và đối với tôi, đó là sự coi thường an toàn rất trắng trợn".
Theo một khảo sát được công bố ngày 15/7 vừa qua, việc người điều khiển phương tiện lạm dụng công nghệ hỗ trợ lái và bị xao nhãng bởi các tính năng tích hợp trên xe, hiện là những rủi ro lớn nhất đối với an toàn giao thông.
Khảo sát được công bố đã phản ánh những lo ngại của ngành công nghiệp ô tô về sai sót của con người, trong bối cảnh một số nước đang cân nhắc thắt chặt các quy định quản lý đối với hệ thống lái tự động.
Chuyên gia Daniel Armbruster, thuộc Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), cho biết: “Khi nói đến các hệ thống Hỗ trợ Lái xe Chủ động (ADA), chúng là những công nghệ đầy hứa hẹn, nhưng cũng có những thách thức tạo ra các vấn đề về an toàn. Chúng có thể tăng cường sự an toàn trong một số tình huống nhất định, đúng không? Nhưng chúng không thể thay thế cho việc lái xe tập trung”.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy hệ thống Hỗ trợ Lái xe Chủ động đã thất bại trong việc xử lý các tình huống lái xe khó khăn trung bình mỗi 9 phút một lần.
Ông Daniel Armbruster cho biết thêm: “Đây chỉ là một lời nhắc nhở cho những tài xế có thể đang lầm tưởng rằng chiếc xe có khả năng tự lái hoàn toàn; thực tế nó không thể tự xử lý trong mọi tình huống. Vì vậy, bạn không thể cứ mặc định rằng hệ thống này có thể tự lái rồi bạn chỉ lo dùng điện thoại hay làm những việc gây xao nhãng khác. Bạn phải tập trung vào con đường phía trước”.
Ông Ignacio Alvarez, Giám đốc Nghiên cứu và Phát triển (R&D) tại hãng sản xuất phanh Brembo của Ý – đơn vị tài trợ cho cuộc khảo sát, nhận định: "Chúng ta cần đảm bảo rằng các hệ thống này phải được giải thích rõ ràng cho người dùng cuối, đồng thời được giới thiệu một cách minh bạch về những gì chúng có thể và không thể làm được".
Bẫy "xao nhãng" từ các tính năng thông minh trong khoang lái
Cuộc khảo sát do Economist Enterprise (một bộ phận thuộc Tập đoàn The Economist) thực hiện, thu thập ý kiến của hơn 1.000 chuyên gia giao thông trong các lĩnh vực hoạch định chính sách, hạ tầng, sản xuất và công nghệ tại các quốc gia sản xuất ô tô hàng đầu như Pháp, Đức, Ý, Anh, Trung Quốc, Ấn Độ, Brazil, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mỹ.
Bà Pratima Singh, Trưởng nhóm nghiên cứu tại Economist Enterprise, cho biết: "Rủi ro thực sự nằm ở sự tương tác giữa con người với máy móc, cũng như với các hệ thống đang ngày càng trở nên tự động hóa cao".
Đồng quan điểm, Dan Glaser, Kỹ sư an toàn tại General Motors và chuyên gia Daniel Armbruster, thuộc Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), phân tích: Nếu một người đi bộ đang xao nhãng gặp một tài xế cũng đang xao nhãng, đó sẽ là một sự kết hợp cực kỳ tồi tệ. Khi bạn nhìn vào điện thoại, bạn sẽ nhìn rất lâu, sau đó mới nhìn lên đường trong một khoảng thời gian ngắn, và bạn cứ lặp đi lặp lại việc đó. Điều này dẫn đến sự suy giảm khả năng nhận thức tình huống xung quanh.
Phải mất đến 27 giây để tâm trí của bạn hoàn toàn quay trở lại tập trung vào việc lái xe sau khi bị xao nhãng. Việc lái xe không tập trung cướp đi sinh mạng của 9 người và làm bị thương hơn một nghìn người mỗi ngày tại Hoa Kỳ. Công nghệ mới và cải tiến trong xe hơi chỉ đơn giản là giúp con đường trở nên an toànhơn chứ không phải để thay thế chúng ta.
Đáng chú ý, có 30% chuyên gia tham gia khảo sát chỉ ra rằng việc con người hiểu sai hoặc sử dụng sai các hệ thống hỗ trợ lái là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các vấn đề mất an toàn giao thông. Trong khi đó, ở một câu hỏi riêng biệt về các rủi ro an toàn phát sinh từ sự tương tác giữa người dùng và phương tiện, 24% chuyên gia nhấn mạnh vào các tính năng ngày càng gây xao nhãng ngay bên trong khoang lái.
Bà Singh cho biết thêm, có tới 2/3 số chuyên gia tin rằng các chiến dịch quảng cáo đã phóng đại khả năng của những hệ thống này, "tạo ra những kỳ vọng không thực tế cho người tiêu dùng".Tại Trung Quốc, các cơ quan quản lý đang cân nhắc thắt chặt sự giám sát đối với các hệ thống hỗ trợ lái nâng cao sau vụ tai nạn chết người liên quan đến một chiếc xe điện của Xiaomi.
Trong khi đó tại châu Âu, văn bản từ cơ quan quản lý giao thông Thụy Điển đề xuất bỏ phiếu chống lại việc triển khai phần mềm tự lái có giám sát của Tesla trên toàn châu Âu, trừ khi hãng xe điện Mỹ này vô hiệu hóa khả năng cho phép xe chạy vượt quá tốc độ giới hạn theo quy định pháp luật.
Vào tháng trước, Diễn đàn của Liên Hợp Quốc về tiêu chuẩn phương tiện giao thông đã thông qua các quy định mới đối với các hệ thống lái xe tự động.
Cuộc khảo sát của Economist Enterprise cũng đã lấy ý kiến của hơn 5.000 người tham gia giao thông, trong đó 88% cho biết họ ủng hộ các biện pháp an toàn giao thông nghiêm ngặt hơn – dấu hiệu cho thấy dư luận sẵn sàng đồng thuận với các quy định pháp lý chặt chẽ hơn trong tương lai.
Tại Việt Nam, rủi ro mất an toàn giao thông đang có chiều hướng gia tăng cùng sự phổ biến của hệ thống hỗ trợ lái nâng cao, màn hình giải trí cỡ lớn và các công nghệ bán tự động.
Dù một số giải pháp công nghệ như giám sát người lái bằng AI, cảnh báo buồn ngủ và mất tập trung đã xuất hiện nhưng độ phủ vẫn còn hạn chế. Ở chiều ngược lại, các cơ quan chức năng đang đẩy mạnh ứng dụng AI và hệ thống camera thông minh để phạt nguội, cho thấy bước tiến chuyển đổi số rõ rệt trong quản lý vận tải.
Bài toán cốt lõi với Việt Nam hiện nay không nằm ở việc trang bị thêm bao nhiêu công nghệ, mà là giúp người lái hiểu đúng giới hạn của chúng. Song song với đó, cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao chất lượng đào tạo lái xe và buộc các hãng sản xuất phải minh bạch tuyệt đối về ranh giới an toàn của các tính năng hỗ trợ.
