Trên Quốc lộ 1A đoạn qua xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, một ngôi đền nhỏ đã được dựng lên trang nghiêm. Hơn 50 năm trước, đây là tọa độ lửa đạn, nơi 93 chiến sỹ Tiểu đoàn 6, Trung đoàn 88, Sư đoàn 308 anh dũng hy sinh trong trận đánh khốc liệt đêm 26/5/1972 dưới chân cầu Câu Nhi. Người dân ở Câu Nhi vẫn còn nhớ từng hố bom, cồn cát, từng vị trí bộ đội ngã xuống. Những ký ức tưởng đã phủ bụi thời gian nay lại trở thành những tọa độ quý giá cho lực lượng tìm kiếm. Ông Phạm Lâm, người đã nhiều năm lưu giữ những ký ức ấy nhớ lại:
"Chúng tôi sẽ cung cấp tất cả những gì mình biết một cách trung thực, khách quan; đồng thời vận động những người cao tuổi, những nhân chứng lịch sử cùng tham gia cung cấp thông tin. Chỉ mong các cơ quan chức năng sớm xác minh được những nguồn tin có giá trị để ngày càng có nhiều liệt sĩ được trở về với quê hương, với gia đình".
Địa danh Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị, hơn nửa thế kỷ trước là một “tọa độ máu”, nơi một đơn vị bộ đội ta bị địch phục kích khi đang làm nhiệm vụ. Sau trận đánh, địch đã dùng máy ủi hạng nặng để san lấp hiện trường, các liệt sĩ bị vùi sâu dưới từng lớp đất. Đội 584, Đội 589, Phòng Chính trị, Bộ CHQS tỉnh Quảng Trị cùng các lực lượng đang nỗ lực thực hiện nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực Câu Nhi, xã Nam Hải Lăng, tiến hành mở rộng phạm vi tìm kiếm tại những vị trí có dấu hiệu nghi vấn. Đến đầu tháng 8, các lực lượng đã quy tập được 13 hài cốt liệt sĩ.
Trong cái nắng rát bỏng của đất Quảng Trị, tiếng máy rà kim loại thỉnh thoảng lại rít lên những hồi dài, phá tan không gian tĩnh lặng của vùng Câu Nhi. Trung tá Nguyễn Trung Thành, nhân viên Đội quy tập 584, Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị cho biết, khó khăn lớn nhất chính là độ sâu. Do bị máy ủi tác động từ xưa, các phần mộ liệt sĩ giờ đây nằm sâu từ 1 mét đến hơn 1,5 mét dưới lòng đất. Có những vị trí nghi vấn, anh em phải đào đi đào lại, xử lý đến lần thứ hai, liên tục sàng lọc qua nhiều lớp đất thì máy mới có thể nhận biết được tín hiệu.
“Địa chất ở đây cơ bản là cũng dễ dàng hơn những chỗ đồi núi. Bóc tách, đào từng lớp đất và rà soát xem có vật liệu nổ hoặc là có những dấu vết của súng, đạn, rồi của bình tông của các liệt sĩ để mình nhìn nhận và tìm kiếm dễ hơn. Quyết tâm của anh em là tìm kiếm đưa các bác về các nghĩa trang, về với gia đình. Chúng tôi hết sức khẩn trương tìm kiếm và khảo sát”.
Được thành lập ngày 10/5/1984, hơn 40 năm qua, Đội 584 Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị đã tìm kiếm, quy tập gần 4.000 liệt sĩ trong nước và 5.500 liệt sĩ ở nước ngoài, chủ yếu tại Lào. Năm nay, Đội 584 đang thực hiện 2 hướng nhiệm vụ, đó là tổ chức khảo sát, tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ và chuyên gia quân tình nguyện hy sinh tại tỉnh Savannakhet, thuộc Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào; thực hiện nhiệm vụ khảo sát, tìm kiếm, quy tập hài cốt ở tỉnh Quảng Trị, thuộc địa bàn các xã của tỉnh Quảng Trị. Mọi năm, hết mùa khô, Đội được về nghỉ phép. Nhưng năm nay, hưởng ứng "Chiến dịch500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ”, cán bộ, nhân viên của Đội 584 không có ngày nghỉ. Vừa hoàn thành nhiệm vụ lấy mẫu ADN tại các nghĩa trang trong tỉnh Quảng Trị, đơn vị đã xuất quân tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ hy sinh tại Lào, mùa khô 2026-2027.
Thượng tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội 584, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị cho biết, mùa khô năm nay, đơn vị xuất quân sớm hơn, về muộn hơn so với các năm trước:
“Thực hiện nhiệm vụ mùa khô của từng năm, bắt đầu từ tháng 10 của năm trước đến tháng 5 của năm sau, lực lượng ở ngoài nước gồm 30 đồng chí, tiến hành khảo sát, tìm kiếm ở địa bàn của 14 huyện và 1 thành phố của tỉnh Savannakhet, Lào.Kết quả mùa khô vừa rồi thì đã tìm kiếm, quy tập được 12 hài cốt liệt sĩ và chuyên gia quân tình nguyện Việt Nam hy sinh tại Lào”.
6 tháng đầu năm nay, các Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ của lực lượng vũ trang tỉnh Quảng Trị đã tìm kiếm quy tập được 93 hài cốt liệt sĩ. Lực lượng vũ trang đã kịp thời tham mưu Ban Chỉ đạo tỉnh đẩy mạnh công tác lấy mẫu sinh phẩm đối với các hài cốt liệt sĩ chưa xác định được danh tính trên 126 nghĩa trang. Đến đầu tháng 8/2026, các lực lượng đã khai quật và lấy mẫu sinh phẩm hơn 4.600 mộ liệt sĩ chưa xác định được thông tin, trong đó hơn 2.600 mộ lấy được mẫu, bàn giao gần 1.800 mẫu cho Viện pháp y Bộ Y tế để giám định ADN./.
