Hành trình tìm lại tên các anh và những kỷ vật từ lòng đất

Trong hành trình thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm ở Gia Lai, mỗi kỷ vật, mẫu sinh phẩm được phát hiện là thêm một hy vọng.

Cuộc gặp sau hơn nửa thế kỷ

Câu chuyện xúc động nhất được ghi nhận trong một ngày trung tuần tháng 8 của Đội lấy mẫu, bàn giao và số hóa mẫu hài cốt liệt sĩ số 2 của tỉnh Gia Lai là trường hợp liệt sĩ Dương Văn Hải.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai (phường Pleiku), khi khai quật ngôi mộ số 20, lô 4 để lấy mẫu sinh phẩm phục vụ giám định ADN, Đội đã phát hiện một vỏ hộp bằng nhôm màu trắng. Trên vỏ hộp khắc khá rõ những thông tin: “Dương Văn Hải; Thôn, làng - Na; Xã: La Hiên; Huyện: Võ Nhai; Tỉnh: Thái Nguyên; Sinh năm: 1949; Hy sinh: 30-1-1976”.

Những dòng chữ ấy trở thành sợi dây kết nối với quê nhà. Nắm được thông tin, cơ quan chức năng xã La Hiên, tỉnh Thái Nguyên đã thông báo với gia đình liệt sĩ Dương Văn Hải. Mới đây, cựu chiến binh Lê Văn Thuân, 81 tuổi, quê ở Thái Bình, từng là đồng đội, cùng đơn vị T61 (Bộ Quốc phòng) và gia đình liệt sĩ Dương Văn Hải đã lặng lội vào đây. Cựu chiến binh Lê Văn Thuân cho biết, chính ông là người trực tiếp khắc tên liệt sĩ trên miếng nhôm năm xưa.

Được sự hỗ trợ của cơ quan chức năng, gia đình liệt sĩ Dương Văn Hải cùng ông Lê Văn Thuân đã, đối chiếu hiện vật đang được bảo quản tại Ban CHQS phường Pleiku. Tuy nhiên, việc xác định danh tính hài cốt liệt sĩ phải chờ kết quả xét nghiệm AND. Nhưng đây mở ra hy vọng và manh mối để về với người thân sau hơn nửa thế kỷ.

Chiếc vỏ hộp nhôm nhỏ bé, tưởng như đã bị thời gian vùi lấp, giờ trở thành chiếc cầu nối giữa giữa hiện tại với quá khứ. Có lẽ, trong hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ, những khoảnh khắc như thế chính là phần thưởng lớn nhất đối với những người đang ngày ngày đào từng lớp đất, nâng niu từng mẫu vật, cẩn trọng với từng mẫu sinh phẩm. Bởi đằng sau một mẫu ADN là một cái tên. Đằng sau một cái tên là một gia đình. Và đằng sau một gia đình là một câu chuyện chưa bao giờ khép lại.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Ayun Pa (phường Ayun Pa), khi khai quật ngôi mộ số 8, hàng số 2, lô A, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện bia đa màu trắng khắc thông tin: “Liệt sĩ Lê Văn Quế - sinh năm 1933 - Điện An - Điện Bàn - Quảng Nam - đơn vị: Văn phòng Huyện ủy H37 Đắk Lắk - hy sinh: 18-2-1967”. Thông tin trên hiện vật được đánh giá ban đầu là thông tin của liệt sĩ và đang tiếp tục được lực lượng chức năng xác minh, đối chiếu.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Hoài Hảo, phường Hoài Nhơn Tây, Đội lấy mẫu sinh phẩm hài cốt liệt sĩ số 2 tìm thấy một chiếc bút máy màu đỏ trong một ngôi mộ liệt sĩ chưa có thông tin. Trên thân bút khắc hai chữ “Long Bắc” cùng hình đôi bồ câu ngậm chùm hoa cau. Chỉ một dòng chữ ngắn ngủi. Nhưng với hành trình xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, đó lại là manh mối quý giá.

Từ những dòng chữ được tìm thấy

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ xã Vĩnh Quang (huyện Vĩnh Thạnh, tỉnh Bình Định cũ), trong quá trình rà soát, thu thập thông tin phục vụ xác minh danh tính liệt sĩ, Đội lấy mẫu số 1 phát hiện tại phần mộ 52.07A.00024, khu A, hàng 03 một túi ni lông cũ. Bên trong lưu giữ một số con tem. Trên một con tem có dòng chữ viết tay đã phai mờ, có thể đọc tương đối là “Nguyễn Văn (Vũ) Tánh”.

Thời gian đã làm vết mực nhòe đi. Vì thế, tên của liệt chưa thể xác định rõ ràng. Nhưng với anh em đang thực hiện nhiệm vụ, đó là thông tin vô cùng quý giá. Bởi phía sau con chữ đó có thể là một người mẹ, một người vợ, một người con đã chờ đợi suốt nhiều năm.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Vĩnh Hảo, xã Vĩnh Thạnh (tỉnh Bình Định cũ), trong quá trình khai quật, lấy mẫu ADN, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện tại phần mộ khu B, hàng 02, mộ số 32 một cây bút còn lưu dòng chữ khắc “Bùi Xuân Kỳ”. Chưa thể khẳng định đó là tên liệt sĩ hay tên đồng đội, người thân, chủ nhân của kỷ vật. Song, một dòng chữ nhỏ bé vẫn mở thêm một hướng xác minh.

Ở một ngôi mộ khác tại Nghĩa trang Liệt sĩ tỉnh Gia Lai (cũ), phường Pleiku, khi khai quật ngôi mộ số 13, hàng 5, lô 7, lực lượng làm nhiệm vụ phát hiện một chiếc bút máy bơm mực màu đen. Trên thân bút khắc dòng chữ “Nông Thăng”, cùng ký hiệu số 326 và dòng chữ được đánh giá ban đầu là “I-am-Thang”.

Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Mỹ Hiệp, xã Phù Mỹ Nam, một chiếc ví cũ được tìm thấy trong phần mộ số 20, khu B, hàng 03. Bên trong còn lưu giữ nhiều bức ảnh đã phai màu. Trong đó có hình ảnh một người lính còn rất trẻ bên cạnh một cô gái.

Những kỷ vật ấy đã nằm lại trong lòng đất qua bao mùa mưa nắng. Có cái đã mờ gần hết chữ. Có cái chỉ còn hình dáng. Nhưng mỗi hiện vật đều khiến những người làm nhiệm vụ thêm một lần chậm lại và thắp lên tia hy vọng. Bởi họ hiểu, dưới lớp đất kia là một phần cuộc đời của một con người và sự mong mỏi đợi chờ của những người đang sống.