Tại hội thảo “Nhận diện bất cập trong quy định pháp luật và thực tiễn hoạt động của chính quyền địa phương 2 cấp và kiến nghị hoàn thiện”, nhiều đại biểu đã đánh giá về thực trạng, thẳng thắn nhận diện những bất cập về pháp lý, áp lực đối với cán bộ cấp xã và đề xuất hoàn thiện khung pháp lý để tháo gỡ vướng mắc cho mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau một năm vận hành.
GS.TS Lê Hồng Hạnh, Giám đốc Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam cho rằng, có sự bất cân xứng giữa năng lực của cán bộ ở cấp xã trong việc thực hiện các nhiệm vụ mới được chuyển từ cấp huyện, cấp tỉnh xuống; cùng với đó là mâu thuẫn chồng chéo giữa các lĩnh vực pháp luật liên quan quy định về phân cấp phân quyền.
Từ thực tế trên, GS.TS Lê Hồng Hạnh đưa ra 3 kiến nghị. Thứ nhất, phải rà soát tất cả lĩnh vực pháp luật liên quan tới quản trị quốc gia, đặc biệt là liên quan tới quyền hạn nhiệm vụ của các cấp chính quyền địa phương trên cơ sở các luật hiện hành.
Thứ hai, đối với việc phân cấp phân quyền, phải làm rất thận trọng, rà soát tổng thể, đánh giá toàn diện. Thứ ba là đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của các văn bản để tránh mâu thuẫn.
Cần quan tâm cán bộ cơ sở
Cùng quan điểm, GS.TS Vũ Công Giao, Trường Đại học Luật Hà Nội cho rằng còn khoảng cách giữa nhiệm vụ được giao và những điều kiện thực hiện, nhất là ở cấp xã - nơi đang phải trực tiếp tiếp xúc với người dân, doanh nghiệp và giải quyết rất nhiều công việc hằng ngày.
Bên cạnh đó, một số công việc chưa rõ cơ quan nào chịu trách nhiệm chính, cơ quan nào phối hợp, nhất là những công việc liên quan đến nhiều ngành, nhiều địa phương hoặc là vấn đề mới phát sinh.
Người dân ở một số nơi đang gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ công, một phần do hồ sơ, dữ liệu, cán bộ, thủ tục và hệ thống công nghệ thông tin chưa được hoàn thiện, kết nối một cách thông suốt.
Với thực trạng đó, GS.TS Vũ Công Giao đề xuất cần phải thường xuyên theo dõi đánh giá quá trình vận hành chính quyền địa phương 2 cấp, không chỉ từ phía bộ máy nhà nước mà còn từ trải nghiệm của người dân, tổ chức, doanh nghiệp, đặc biệt là từ các nhóm yếu thế.
Ngoài ra, nên có một kênh phản ánh chính thức mà đơn giản, dễ sử dụng để chính quyền cấp xã, người dân, tổ chức, doanh nghiệp có thể thông tin một cách nhanh chóng những vướng mắc về thẩm quyền, thủ tục, hồ sơ, dữ liệu nhân sự và sự phối hợp giữa các cơ quan trong việc cung cấp dịch vụ công cho người dân và doanh nghiệp.
Vị chuyên gia này cũng đề nghị xây dựng một hướng dẫn hành động cụ thể cho chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã trong những tình huống thường gặp, nhất là những tình huống trong các lĩnh vực có tác động trực tiếp đến quyền và lợi ích của người dân và doanh nghiệp như: đất đai, hộ tịch, an sinh xã hội, tiếp công dân, rồi khiếu nại tố cáo, giáo dục, y tế, bảo trợ xã hội.
Phản ánh cán bộ cơ sở ở nhiều nơi đang áp lực, GS.TS Vũ Công Giao cho rằng cần hỗ trợ, hướng dẫn và nên có một cơ chế để bảo vệ cán bộ khi họ thực hiện đúng quy trình, đúng tinh thần phục vụ nhân dân, nhưng do những yếu tố khách quan nên kết quả công việc bị chậm hoặc chưa được như kỳ vọng.
“Điều quan trọng nhất hiện nay không chỉ là nêu ra bất cập, hạn chế mà còn là tạo ra cơ chế, phương thức để các cơ quan nhà nước cấp trên có thể tiếp nhận thông tin, nắm bắt tình hình thực tiễn một cách toàn diện, đầy đủ, chính xác, cụ thể. Qua đó, có khả năng điều chỉnh những vướng mắc nảy sinh một cách kịp thời và hiệu quả hơn”, GS.TS Vũ Công Giao nhấn mạnh.
