Khi khoảng cách giữa chính quyền và người dân được rút ngắn
Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất sau khi triển khai mô hình chính quyền hai cấp là phương thức giải quyết thủ tục hành chính đã có bước chuyển đáng kể, đặc biệt tại các Trung tâm Phục vụ hành chính công.
Chị Phạm Thị Thúy, Phó Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã biên giới Tam Chung, cho biết sau hơn một năm đi vào hoạt động, trung tâm đã tiếp nhận 2.254 hồ sơ, bình quân khoảng 150 hồ sơ mỗi tháng, tương đương 7 hồ sơ mỗi ngày. Đáng chú ý, tỷ lệ hồ sơ được giải quyết trước và đúng hạn đạt 98,93%.
Con số này so với miền xuôi có thể là bình thường nhưng đối với miền núi cao, nơi dân số còn thưa thớt, lại là kết quả đáng ghi nhận. Đằng sau con số ấy không chỉ là kết quả của việc rút ngắn quy trình mà còn phản ánh một thay đổi căn bản trong cách thức vận hành nền hành chính.
Toàn bộ quy trình từ tiếp nhận, luân chuyển đến cập nhật trạng thái xử lý hồ sơ được quản lý đồng bộ trên môi trường điện tử, từng bước xóa bỏ sự rườm rà của phương thức xử lý thủ công.
Người dân chỉ cần đến một điểm tiếp nhận duy nhất tại Bộ phận một cửa thay vì phải đi lại qua nhiều phòng, ban như trước đây. Đáng chú ý, thông qua mã hồ sơ trên hệ thống, người dân và cán bộ có thể chủ động tra cứu quá trình xử lý, từ ngày tiếp nhận, ngày hẹn trả, ngày hoàn thành cho đến cán bộ và bộ phận trực tiếp phụ trách.
Ông Đỗ Viết Quân, Phó Chủ tịch UBND xã Tam Chung, đánh giá mô hình chính quyền hai cấp đang đi đúng hướng và bước đầu mang lại những hiệu quả rõ rệt. Việc cắt giảm tầng nấc trung gian giúp dòng chảy công việc thông suốt hơn, bộ máy gọn gàng hơn, đồng thời trách nhiệm của từng cá nhân được đề cao rõ rệt.
Nếu trước đây người dân đôi khi còn có tâm lý dè dặt khi bước vào cơ quan công quyền thì nay, cán bộ xác định rõ mình là người phục vụ, phải tận tâm hỗ trợ để người dân giải quyết công việc nhanh nhất.
Tại xã Quang Chiểu, ông Vi Văn Thuấn, Phó Chủ tịch UBND xã, cho biết địa phương hiện có 6 thôn, bản với đồng bào các dân tộc Thái, Mông, Mường và Kinh cùng sinh sống đoàn kết. Việc thống nhất trong chỉ đạo, phân công rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm đã giúp các nhiệm vụ chính trị của địa phương cơ bản hoàn thành đúng tiến độ, thủ tục hành chính được duy trì thông suốt, tạo thuận lợi cho người dân.
Ông Tặng Văn Lai, trú tại thôn Suối Tút, xã Quang Chiểu chia sẻ: Trước đây làm giấy tờ phải đi qua nhiều nơi, có việc phải lên huyện, hỏi phòng này rồi sang phòng khác, bà con ở xa đi lại rất vất vả. Bây giờ, xã làm theo mô hình mới, nhiều thủ tục chỉ cần đến bộ phận Một cửa của xã, cán bộ hướng dẫn cụ thể, thiếu giấy tờ gì thì nói cho mình biết.
“Hồ sơ làm đến đâu mình cũng được cán bộ hướng dẫn, không phải đi lại nhiều lần như trước. Bà con chúng tôi thấy làm thủ tục bây giờ thuận tiện hơn trước nhiều. Cán bộ cũng gần gũi, dễ hỏi hơn. Người già, người không biết sử dụng điện thoại thông minh thì được cán bộ hỗ trợ làm trên máy. Với bà con dân tộc mình như thế là rất thuận lợi”, ông Lai nói.
Một năm “thử lửa” về nhân lực
Tuy nhiên, nếu chỉ nhìn vào những con số về tỷ lệ hồ sơ đúng hạn hay sự thay đổi trong thái độ phục vụ thì chưa đủ để đánh giá toàn diện mô hình chính quyền hai cấp. Thực tiễn sau một năm vận hành cho thấy điểm nghẽn lớn nhất vẫn nằm ở con người.
Theo số liệu của tỉnh, cấp xã hiện đang thực hiện khoảng 1.060 nhiệm vụ, trong đó có khoảng 254 nhiệm vụ được chuyển giao từ cấp huyện. Trong khi đó, chỉ có 1.626 cán bộ, công chức từ cấp tỉnh và cấp huyện cũ được bố trí về cấp xã, chiếm 25,23% tổng số cán bộ, công chức cấp xã hiện nay; phần lớn còn lại vẫn là cán bộ, công chức cấp xã cũ.
Điều này đặt ra bài toán nhiệm vụ được phân cấp mạnh hơn nhưng nguồn nhân lực không phải lúc nào cũng được bổ sung tương ứng cả về số lượng và chất lượng.
Ở một số địa phương, áp lực ấy thể hiện rất rõ. Ông Đỗ Phi Hùng, Chủ tịch UBND xã Trung Sơn cho biết có thời điểm địa phương thiếu cán bộ đến mức phải báo cáo hằng tuần để tỉnh tháo gỡ. Tỉnh đã phải điều động 5 cán bộ lên biệt phái công tác tại cơ sở.
Những cán bộ từ nhiều địa phương khác nhau được điều động về, ban đầu không tránh khỏi bỡ ngỡ về địa bàn, phong tục, tập quán và cách thức xử lý công việc. Nhưng bằng tinh thần trách nhiệm, sự đoàn kết và quyết tâm chung, đội ngũ cán bộ dần thích nghi, đưa công việc vào nền nếp.
Có những cán bộ ở xa như Hậu Lộc, thành phố Thanh Hóa (cũ), phải tạm gác cuộc sống gia đình để ở lại cơ sở. Công việc có lúc kéo dài từ ngày sang đêm nhưng điều đáng ghi nhận là trong hoàn cảnh thiếu người, đội ngũ vẫn lựa chọn cách thích nghi thay vì để công việc đình trệ.
Tương tự, ông Nguyễn Viết Hùng, Trưởng phòng Văn hóa xã Trung Lý, cho biết phòng chỉ có 4 biên chế nhưng phải nghiên cứu, tham mưu và thực hiện những nhiệm vụ liên quan đến 6 sở và UBND tỉnh. Hiện một giáo viên cũng được biệt phái về phòng để hỗ trợ công việc.
Một cán bộ có thể kiêm nhiệm nhưng không thể “đa năng” vô hạn. Khi một người phụ trách quá nhiều lĩnh vực, nguy cơ quá tải sẽ xuất hiện. Quan trọng hơn, những lĩnh vực đòi hỏi chuyên môn sâu như y tế, môi trường, xây dựng, công nghệ thông tin, đất đai... không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm hành chính hoặc sự cố gắng của cá nhân.
Anh Phạm Duy Bình, Phó Trưởng phòng Văn hóa xã Trung Lý, chia sẻ bản thân anh học ngành Luật, trước đó công tác ở mảng nội vụ nhưng hiện nay “kiêm” thêm nhiều mảng, trong đó có cả lĩnh vực y tế.
Những nhiệm vụ liên quan đến chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em, tư vấn kế hoạch hóa gia đình hay các chương trình chuyên môn đòi hỏi kiến thức nghiệp vụ đặc thù mà trước đây anh chưa từng tiếp cận.
Để xử lý được công việc, anh phải thường xuyên tập huấn, phối hợp với trạm y tế trên địa bàn hoặc đôi lúc phải xin ý kiến cơ quan chuyên môn cấp tỉnh. Cách làm này giúp giải quyết được công việc trước mắt nhưng về lâu dài vẫn cần một cơ cấu nhân lực chuyên nghiệp hơn.
Từ thực tiễn cơ sở, vấn đề nhân lực không chỉ nằm ở số lượng mà còn ở chất lượng và cơ cấu chuyên môn. Theo đánh giá của tỉnh, tại nhiều xã chưa có công chức được đào tạo chuyên sâu về công nghệ thông tin, xây dựng, y tế, dược và một số lĩnh vực chuyên ngành khác. Điều này ảnh hưởng nhất định đến công tác quản lý, điều hành và triển khai nhiệm vụ.
Câu chuyện ở lĩnh vực môi trường là một ví dụ. Tại một số phòng kinh tế cấp xã, cán bộ cho biết việc thiếu người có chuyên môn môi trường và thiếu thiết bị quan trắc khiến công tác kiểm tra, đánh giá những phản ánh của người dân gặp nhiều khó khăn.
Khi có phản ánh về mùi, nước thải hoặc nguy cơ ô nhiễm, cán bộ có thể kiểm tra bằng phương pháp trực quan, tuyên truyền, vận động cơ sở sản xuất không gây ảnh hưởng đến cộng đồng. Nhưng để kết luận chính xác có ô nhiễm hay không, mức độ ô nhiễm như thế nào thì cần kiến thức chuyên môn và thiết bị đo, quan trắc phù hợp.
Sau giai đoạn đầu quá tải, đến nay nhiều cán bộ đã dần quen việc, hiểu địa bàn, hiểu người dân và từng bước hình thành cách làm mới. Vấn đề đặt ra là làm thế nào để sự nỗ lực ấy trở thành năng lực thể chế, thay vì chỉ phụ thuộc vào tinh thần trách nhiệm của từng cá nhân.
Một xã vùng cao cần cán bộ hiểu dân tộc, hiểu địa bàn, có kỹ năng vận động quần chúng. Một xã đang đô thị hóa cần người am hiểu quy hoạch, xây dựng, đất đai. Một địa phương có nhiều hoạt động sản xuất cần cán bộ môi trường, kinh tế. Trong bối cảnh chính quyền số, năng lực công nghệ thông tin phải trở thành kỹ năng nền tảng.
Sau một năm, có thể thấy mô hình chính quyền địa phương hai cấp tại Thanh Hóa đã tạo ra những chuyển biến đáng ghi nhận. Bộ máy được tổ chức theo hướng tinh gọn hơn. Quy trình giải quyết công việc được rút ngắn. Trách nhiệm cá nhân được nhấn mạnh. Trung tâm Phục vụ hành chính công tạo ra đầu mối thuận tiện hơn cho người dân. Công nghệ được đưa sâu hơn vào quy trình xử lý hồ sơ.
Đặc biệt, tư duy phục vụ của một bộ phận cán bộ cơ sở đã có chuyển biến tích cực. Nhưng những kết quả ấy cũng làm nổi bật một yêu cầu mới: không chỉ tinh gọn mà phải “tinh thông”.
Đây cũng là lý do Thanh Hóa xác định trong giai đoạn 2026-2031 sẽ tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, hoàn thiện vị trí việc làm, tăng cường phân cấp, phân quyền, nâng cao hiệu quả hoạt động của Trung tâm Cung ứng dịch vụ công cấp xã; đồng thời tiếp tục rà soát, sắp xếp hợp lý đơn vị hành chính, thôn, tổ dân phố phù hợp với yêu cầu phát triển.
Những định hướng đó cho thấy mô hình chính quyền hai cấp không phải là một cuộc cải tổ có điểm kết thúc chỉ sau khi hoàn thành việc sắp xếp tổ chức. Đây là một quá trình chuyển đổi lâu dài, trong đó mỗi năm vận hành sẽ tiếp tục bộc lộ những yêu cầu mới.
