Khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cân nhắc cách đáp trả các đợt tập kích tên lửa của Iran vào tối 7/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã gọi điện với thông điệp rõ ràng: “Hãy dừng lại”.
Tuy nhiên, theo các nguồn tin am hiểu nội dung cuộc trao đổi, khi nhận thấy nhà lãnh đạo Israel sẽ không bỏ qua một cuộc tấn công trực tiếp nhằm vào nước này, ông Trump đã thay đổi cách tiếp cận, đề nghị Israel giới hạn quy mô đáp trả và tránh để xung đột leo thang.
Tổng thống Trump được cho là muốn kiềm chế vòng xoáy xung đột để tránh làm gián đoạn các nỗ lực thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình với Tehran. Tuy nhiên, việc ông không thể thuyết phục Israel từ bỏ các đòn đáp trả cho thấy những hạn chế trong khả năng điều phối tình hình của Washington, khi Mỹ và Israel ngày càng bộc lộ khác biệt về lợi ích và cách tiếp cận, đặc biệt đối với vấn đề Lebanon.
Đến sáng 8/6 theo giờ Washington, Israel và Iran đã tiến hành nhiều đợt tấn công qua lại. Iran phóng gần 30 tên lửa vào Israel theo nhiều đợt liên tiếp, trong khi Israel không kích một cơ sở hóa dầu của Iran và các vị trí phòng không của nước này.
Mỹ nỗ lực kiềm chế leo thang
Vòng xoáy giao tranh mới đã làm nổi bật những thách thức mà Tổng thống Trump đang đối mặt trong nỗ lực cứu vãn một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran.
Theo các nguồn tin, Tổng thống Trump liên tục được cập nhật tình hình trong ngày 7/6 khi căng thẳng giữa Israel với Hezbollah và Iran leo thang. Ông đã trao đổi với Thủ tướng Netanyahu trước khi Israel tiến hành cuộc tấn công trả đũa nhằm vào Iran và tiếp tục điện đàm với nhà lãnh đạo Israel sau các đợt giao tranh.
Trên mạng xã hội sáng 8/6, ông Trump tuyên bố: “Israel và Iran phải lập tức ngừng nổ súng”.
Sau đó, cả hai bên đều cho biết đã chấm dứt các cuộc tấn công. Tuy nhiên, căng thẳng tiếp tục gia tăng. Sau khi Israel tấn công một cơ sở hóa dầu của Iran, Tehran cảnh báo sẽ đáp trả nhằm vào các cơ sở năng lượng trong khu vực.
Trong cuộc điện đàm khác diễn ra sáng 8/6, Tổng thống Trump tiếp tục đề nghị Thủ tướng Netanyahu chấm dứt các cuộc tấn công. Nhà lãnh đạo Israel sau đó công khai tuyên bố sẽ không tiến hành thêm các đợt không kích, trừ khi Iran tiếp tục tấn công nước này.
Sự khác biệt trong cách tiếp cận giữa Washington và Tel Aviv đang làm phức tạp các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra, đồng thời tạo thêm dư địa để Iran gia tăng hỗ trợ và bảo vệ đồng minh Hezbollah tại Lebanon - một thành phần quan trọng trong “Trục Kháng chiến” của Tehran.
Ông Ofer Guterman, nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia có trụ sở ở Tel Aviv, nhận định: “Iran cảm thấy khá tự tin vì cho rằng Mỹ và Israel không còn đồng thuận về vấn đề Lebanon. Chính phủ Israel muốn tiếp tục sử dụng sức mạnh quân sự để đạt được các mục tiêu của mình tại Lebanon và Iran, trong khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump lại có cách tiếp cận khác”.
Khác biệt chiến lược ngày càng rõ nét
Ưu tiên của ông Trump là kết thúc một cuộc chiến vốn không được lòng công chúng Mỹ và khiến giá nhiên liệu cùng nhiều chi phí khác gia tăng. Tuy nhiên, mục tiêu này đang xung đột với những toan tính riêng của các cường quốc Trung Đông.
Israel muốn ngăn chặn đà phục hồi của Hezbollah. Sau thất bại năm 2024, lực lượng này đã tái tổ chức, sở hữu các loại máy bay không người lái mới có khả năng sát thương cao hơn và thể hiện quyết tâm chiến đấu mạnh mẽ hơn. Israel đồng thời muốn tiếp tục gây sức ép lên Iran nhằm làm suy yếu chính quyền mà Tel Aviv coi là mối đe dọa sống còn.
Trong khi đó, Iran gắn việc đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện với yêu cầu ngừng bắn tại Lebanon. Tehran đã gia tăng sức ép bằng cách phóng nhiều đợt tên lửa vào Israel trong tối 7/6 và ngày 8/6 nhằm đáp trả cuộc tấn công trước đó của Israel vào khu vực được coi là thành trì của Hezbollah ở vùng ngoại ô phía Nam Beirut.
“Trong 24 giờ qua, Iran và Hezbollah đã tìm cách áp đặt lên chúng tôi một thực tế mới không thể chấp nhận được. Điều đó đã không xảy ra và sẽ không xảy ra. Israel có đầy đủ quyền tự vệ và chúng tôi đang thực thi quyền đó. Tôi nói điều này với sự trân trọng trong các cuộc trao đổi tích cực với Tổng thống Trump”, Thủ tướng Netanyahu tuyên bố ngày 8/6.
Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh Thủ tướng Israel đang chịu sức ép từ các đối thủ chính trị cũng như một số thành viên trong liên minh cầm quyền vì để Mỹ tác động đến những quyết định an ninh quan trọng của Israel.
Mâu thuẫn giữa Mỹ và Israel đang dần trở thành một đặc điểm nổi bật của giai đoạn hiện nay của cuộc chiến, trái ngược với sự phối hợp chặt chẽ chưa từng có giữa hai đồng minh trong giai đoạn đầu xung đột.
Dù vậy, hợp tác quân sự giữa hai bên vẫn được duy trì. Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Israel đã thông báo trước cho Washington về cuộc tấn công vào Beirut. Quan chức này cùng một nguồn tin khác cũng xác nhận lực lượng Mỹ đã hỗ trợ đánh chặn các tên lửa Iran phóng về phía Israel.
Tuy nhiên, áp lực chính trị trong nước đang làm gia tăng bất đồng giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Netanyahu.
Lebanon trở thành tâm điểm bất đồng
Một tuần trước, ông Netanyahu được cho là đã chuẩn bị phát động một cuộc tấn công quy mô lớn mới nhằm vào Hezbollah ở Beirut, thủ đô của Lebanon. Khi đó, Tổng thống Trump đã can thiệp thông qua hai cuộc điện đàm căng thẳng để ngăn chặn kế hoạch này.
Dưới sức ép từ Washington, lãnh đạo Israel và Lebanon đã đồng ý một thỏa thuận, theo đó Beirut sẽ không bị tấn công nếu Hezbollah không tập kích các khu dân cư của Israel. Sau đó, Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết Israel và Lebanon đã nhất trí về một lệnh ngừng bắn với điều kiện Hezbollah chấm dứt giao tranh và rút khỏi các khu vực gần biên giới.
Tuy nhiên, các thỏa thuận này nhanh chóng gặp trở ngại khi giao tranh tiếp tục bùng phát trong phần lớn thời gian của tuần qua. Sau khi quân đội Israel cáo buộc Hezbollah phóng rocket vào miền Bắc nước này cuối tuần qua, ông Netanyahu đã ra lệnh không kích một địa điểm được cho là sở chỉ huy của Hezbollah tại vùng ngoại ô phía Nam Beirut.
Theo các nguồn tin, cuộc điện đàm ngày 7/6 giữa ông Trump và ông Netanyahu không căng thẳng như các cuộc trao đổi trước đó. Trong các cuộc điện đàm tuần trước, Tổng thống Trump được cho là đã nổi giận và nói với nhà lãnh đạo Israel rằng ông Netanyahu có thể phải đối mặt với các vấn đề pháp lý liên quan những vụ án tham nhũng đang diễn ra nếu không có sự hậu thuẫn của Tổng thống Mỹ.
Ông Danny Citrinowicz, cựu quan chức tình báo quân đội Israel và hiện là nhà nghiên cứu cấp cao tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia ở Tel Aviv, cho rằng bất đồng liên quan đến Lebanon phản ánh sự khác biệt căn bản về mục tiêu chiến tranh của Mỹ và Israel. Trong khi Tổng thống Trump muốn kết thúc cuộc chiến bằng một thỏa thuận nhằm giảm áp lực lên thị trường dầu mỏ và người tiêu dùng toàn cầu, Israel vẫn hy vọng có thể buộc Iran phải nhượng bộ ở một mức độ nào đó.
Trong khi đó, chính quyền mới tại Iran ngày càng tự tin hơn vào năng lực của mình sau khi vượt qua các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel. Theo ông Citrinowicz, nếu trước đây Tehran thường dựa vào các lực lượng đồng minh như Hezbollah để tránh đối đầu trực tiếp với Israel, thì hiện nay Iran sẵn sàng trực tiếp tham gia xung đột nhằm bảo vệ các đồng minh của mình.
Ông Esfandyar Batmanghelidj, Giám đốc điều hành Quỹ Bourse & Bazaar - một tổ chức nghiên cứu kinh tế, cho rằng Iran đang sử dụng vấn đề Lebanon để kiểm chứng mức độ đáng tin cậy của các cam kết an ninh từ phía Mỹ trong tiến trình đàm phán chấm dứt chiến tranh.
“Họ muốn xem liệu ông Trump có thể kiềm chế Israel ngay trong phạm vi ảnh hưởng của nước này hay không. Nếu ông Trump làm được điều đó, ông ấy có thể bảo vệ thỏa thuận với Iran trước nguy cơ bị Israel tiếp tục phá hoại”, ông Batmanghelidj nhận định.
